Η σημερινή πόλη της Ιεράπετρας είναι κτισμένη θέση που βρισκόταν η αρχαία πόλη Ιεράπυτνα. Το σημερινό της όνομα Ιεράπετρα προηγήθηκαν άλλα ονόματα όπως Κύρβα, Κάμιρος, Πύτνα, Ιεράπυτνα.

Η αρχαία πόλη Ελτυνία, Έλτυνα ή Ελτυναία ήταν διάσπαρτα κτισμένη στο σημερινό κάμπο των Πεζών, αλλά ο κύριος πυρήνας της πιθανότατα βρισκόταν στην περιοχή που είναι κτισμένο σήμερα το χωριό Κουνάβοι. Κύρια ασχολία των κατοίκων της ήταν η αμπελουργία και η οινοποιία και η παραγωγή οίνου, που εξακολουθεί ακόμη και σήμερα να αποτελεί βασικό τομέα της τοπικής οικονομίας.

Στη θέση που είναι κτισμένο το σημερινό Λουτρό Σφακίων υπήρχε το επίνειο (λιμάνι) της αρχαίας Ανώπολης και της Αράδενας. Το λιμάνι αυτό αναφέρεται στα αρχαία κείμενα ως Φοίνιξ ή Κατώπολη. Στο Φοίνικα λατρεύονταν οι θεοί Δίας και Απόλλωνας.

Η αρχαία Ίτανος υπήρξε μια από τις ισχυρότερες πόλεις της Κρήτης, ειδικά κατά τους Ελληνιστικούς και ελληνορωμαϊκούς χρόνους. Το όνομα της προέρχεται από τον ιδρυτή της Ίτανο, που καταγόταν από την Φοινίκη. Η επικράτεια της στην ακμή της έφτανε από το ακρωτήριο Σαμώνιο.

Η εύφορη πεδιάδα και το απάνεμο λιμάνι του Μακρύγιαλου ήταν ιδανική τοποθεσία για την κατοίκηση τους, ήδη από τα Μινωικά χρόνια. Ένα από τα λείψανα του παρελθόντος είναι η Ρωμαϊκή έπαυλη που ήρθε στο φως στο Κατωβίγλι το 1977, πάνω από το σημερινό λιμάνι του Μακρύγιαλου, από τον αρχαιολόγο Ν. Παπαδάκη.

Στην τοποθεσία Βοθόνοι συναντάμε Ρωμαϊκές ιχθυοδεξαμενές που ήταν λαξευμένες από τους Ρωμαίους στον μαλακό ψαμμίτη. Υπάρχει ένα μικρό άνοιγμα για να ανανεώνεται το νερό. Στα πλάγια υπάρχουν σκαλιά, όπου μπορείτε να φανταστείτε την νοικοκυρά της εποχής να στέκεται και να φωνάζει: «Αυτό θέλω!».

Σε μικρή απόσταση από την Ελούντα, στη περιοχή των Αλυκών, βρίσκονται ελάχιστα ερείπια της αρχαίας πόλης Ολούς (κυρίως μέσα στη θάλασσα) που κατοικήθηκε οργανωμένα από τα Μινωικά χρόνια. Η Ολούς ή Ολούντα υπήρξε μια από τις σημαντικότερες εκατό πόλεις της αρχαίας Κρήτης, με πληθυσμό άνω των 30.000 ανθρώπων.

Σε μια μαγευτική τοποθεσία πάνω στο Όρος Οξά, με απεριόριστη θέα στη λιμνοθάλασσα της Ελούντας, ήταν κτισμένη μια καλά οχυρωμένη πολιτεία που ταυτίζεται με την Αρχαία Νάξο. Ίσως λειτούργησε ως ακρόπολη της Ολούντος.

Το Ιερό Κορυφής που ήταν αφιερωμένο στον Ερμή και την Αφροδίτης βρίσκεται στη θέση Κρύα Βρύση κι απέχει 5 χιλιόμετρα βορειοανατολικά της Κάτω Σύμης, όντας ο σημαντικότερος αρχαιολογικός χώρος της επαρχίας Βιάννου. Το ιερό ιδρύθηκε περί το 2.000 π. Χ. και η λατρεία συνεχίστηκε μέχρι τα Ρωμαϊκά χρόνια.

Ο Άγιος Θωμάς είναι ένα από τα εντυπωσιακότερα ορεινά χωριά της Κρήτης. Αυτό το οφείλει κυρίως στο πέτρωμα της περιοχής που είναι εύκολα λαξεύσιμο. Εξαιρετικά δείγματα λαξευτής αρχιτεκτονικής μας ταξιδεύουν στα πανάρχαια χρόνια με μινωικά πατητήρια, ρωμαϊκούς τάφους και σπηλαιώδεις ναούς.

Ο Λέντας είναι ένας απομακρυσμένος παραθαλάσσιος οικισμός που βρίσκεται 74χλμ νότια του Ηρακλείου. Ο οικισμός είναι κτισμένος στην τοποθεσία της Αρχαίας Πόλης Λέβην. Η ονομασία Λέβην πιστεύεται ότι προέρχεται από το φοινικικό Λάβι που σημαίνει Λιοντάρι, καθώς στα δυτικά του χωριού υπάρχει ένα Ακρωτήριο που θυμίζει κεφάλι λιονταριού από μακρυά.

Η Αρχαία Λάππα ήταν κτισμένη στην περιοχή της σημερινής Αργυρούπολης, 27km νοτιοδυτικά του Ρεθύμνου. Η περιοχή και σήμερα είναι πασίγνωστη για τις πηγές με τους καταρράκτες που κινούσαν παλιά μύλους και το καταπράσινο τοπίο της, που προσελκύει χιλιάδες επισκέπτες κάθε χρόνο.

Η Λασαία ήταν ένα από τα μεγαλύτερα λιμάνια της Γόρτυνας, της μεγαλύτερης πόλης της Ρωμαϊκής Κρήτης. Μάλιστα, η πόλη αναφέρεται στις πράξεις του Αγίου Παύλου, ο οποίος επισκέφτηκε την περιοχή κατά το ταξίδι του στη Ρώμη. Η Λασαία ήταν πλούσια σε κοιτάσματα χαλκού, τα οποία και αποτέλεσαν αντικείμενο εμπορίου.

Τα Μάταλα, το αρχαίο Μάτελον, υπήρξαν επίνειο της Φαιστού και της Γόρτυνας και είναι γνωστά για τις λαξευμένες σπηλιές τους, οι οποίες ήταν τάφοι. Το ακρωτήριο νότια από τα Μάταλα έχει ταυτιστεί με το ακρωτήριο Νύσος και το σημείο που ναυάγησαν τα πλοία του Μενέλαου (Οδύσσεια).

Η αρχαία πόλη Άπτερα ιδρύθηκε τον 8ο αιώνα π.Χ. σε μια πανοραμική θέση που ελέγχει τον κόλπο της Σούδας και γνώρισε την ακμή της στα Ελληνιστικά χρόνια. Εγκαταλείφθηκε τα Αραβικά χρόνια, όταν καταστράφηκε από τους πειρατές.

Κοντά στην Εκκλησία της Αγίας Αικατερίνης πάνω από το Λουτρό Σφακίων, έχουν εντοπιστεί ελάχιστα ίχνη από τα τείχη και μερικά κτίρια της Αρχαίας Ανώπολης. Η Ανώπολη ήταν ανεξάρτητη πόλη και είχε δικό της νόμισμα.

Η Έλυρος αποτέλεσε τη σημαντικότερη πόλη της νοτιοδυτικής Κρήτης κατά τη Δωρική και Ελληνορωμαϊκή Περίοδο. Ερείπια της σώζονται 500m από το σημερινό χωριό Ροδοβάνι, στο ύψωμα Κεφάλα με την πανοραμική θέα στη θάλασσα. Λιμάνια της πόλης ήταν η σημερινή Σούγια και η κοντινή Λισσός.