Το φράγμα του Χαλαυριανού ποταμού βρίσκεται στην αγροτική περιοχή Χάλαβρα της περιφέρειας των Πάνω Αρχανών, νότια του Γιούχτα, ανάμεσα στο Χουδέτσι και στον Προφήτη Ηλία. Ο Χαλαυριανός χείμαρρος, από τον οποίο τροφοδοτείται η τεχνητή αυτή λίμνη, αποτελεί παραπόταμο του Γιόφυρου Ποταμού.

Μέσα στα γραφικά στενάκια της αγοράς των Επάνω Αρχανών συναντάμε τη μικρή πλατεία με το μικρό ναό του Τιμίου Σταυρού. Ο ναός είναι μονόχωρος και καμαροσκέπαστος και μέρος του ιερού είναι λαξευμένο σε βράχο, ενώ το ιερό του είναι πετρόκτιστο. Στο εσωτερικό δε φέρει τοιχογραφίες, αν και πιστεύεται ότι παλαιότερα υπήρχαν.

Κοντά στη βόρεια είσοδο των Επάνω Αρχανών συναντάμε το Παλαιό Δημοτικό Σχολείο των Απάνω Αρχανών. Το Διδακτήριο, όπως είναι γνωστό, είναι κλασικό δείγμα νεοκλασικής αστικής αρχιτεκτονικής των αρχών του 20ου αιώνα που χρησιμοποιήθηκε σε πολλά σχολεία. Κατασκευάστηκε κατά την περίοδο της Κρητικής Πολιτείας.

Λίγο μετά τον Ασώματο Αρχανών συναντάμε την τοποθεσία Πετσιλιανά, γνωστή για το ναό του Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης. Κάτω από τα αιωνόβια πλατάνια, τους δρυγιάδες και τα κυπαρίσια ρέει το νερό από τις πηγές και κατηφορίζει στις Αρχάνες, σχηματίζοντας αρκετούς καταρράκτες.

Το Κνωσανό Φαράγγι (ή φαράγγι της Αγ. Ειρήνης) αποτελεί φυσική συνέχεια του όρους του Γιούχτα με συνολικό μήκος διαδρομής 5,7 χλμ.. Εκτείνεται νότια των Αρχανών (Άγιος Μάμας), διατρέχει τον οικισμό των Αρχανών στη θέση Κάτω Μύλος, όπου αρχίζει το κομμάτι που είναι γνωστό ως Συλαμιανό φαράγγι.

Το σπήλαιο του Χωστού νερού βρίσκεται στην περιοχή Σελιά του Γιούχτα κοντά στο δρόμο που οδηγεί στην κορυφή του Αφέντη Χριστού. Βρίσκεται σε υψόμετρο περίπου 720μ. στη νοτιότερη κορφή του ιερού βουνού και για να μπορέσει να το δει κανείς πρέπει να μπει έρποντας.

Το Βαθύπετρο είναι ένας πολύ μικρός οικισμός 4km και 20km νότια των Αρχανών και του Ηρακλείου, σε μια τοποθεσία με μοναδική θέα στον Γιούχτα και στις κοιλάδες με τους αμπελώνες που σχηματίζονται στα νότια του. Δίπλα στο χωριό και στον δρόμο που ενώνει τις Αρχάνες με τη Λιγόρτυνο έχει ανασκαφεί ένα μινωικό μέγαρο.

Το ανάκτορο των Αρχανών βρίσκεται στην περιοχή Τουρκογειτονιά των Άνω Αρχανών. Ήρθε στο φως μόλις το 1964 από το Γιάννη Σακελλαράκη, καθώς ως τότε είχαν εντοπιστεί ελάχιστα ίχνη του. Τμήματα του βρίσκονται ακόμα κάτω από τις σημερινές κατοικίες.

Ο αρχαιολογικός χώρος Φουρνί βρίσκεται στον ομώνυμο κατάφυτο λόφο, 17km νότια του Ηρακλείου, δυτικά των Κάτω Αρχανών. Για να φτάσετε στον αρχαιολογικό χώρο (δεν είναι ανοιχτός, παρά μόνο με συνεννόηση), μπορείτε να περπατήσετε το μινωικό καλντερίμι από τις Κάτω Αρχάνες ή να οδηγήσετε μέχρι το πανέμορφο τεχνητό δασάκι στο Φουρνί.

Ο Γιούχτας κατά την αρχαιότητα ήταν ιερό βουνό, κυρίως επειδή η όψη του από τα βορειοδυτικά θυμίζει έντονα ανθρώπινο πρόσωπο που κοιτάει στον ουρανό. Ακόμη και σήμερα αποτελεί σημείο αναφοράς για την ανθρωπόμορφη όψη του. Κατά το μύθο, εδώ βρισκόταν ο τάφος του Δία και μάλιστα το όνομα Γιούχτας αποτελεί παραφθορά του Λατινικού Jupiter, δηλαδή Δίας.

Στη θέση Ανεμόσπηλια , στη βόρεια πλαγιά του όρους Γιούχτας, βρέθηκε το 1979 από τους Γ. και Ε. Σακελλαράκη ένα μικρό ιερό της μινωικής Κρήτης που εξέπληξε την αρχαιολογική κοινότητα. Το μικρό αυτό ιερό έδωσε την πρώτη ένδειξη ανθρωποθυσιών στη Μινωική Κρήτη.

Το Αρχαιολογικό Μουσείο των Αρχανών λειτουργεί από το 1993 σε ένα όμορφο νεοκλασικό κτίριο που στέγασε το 1ο δημοτικό σχολείο των Αρχανών, στη συνοικία Τζαμί. Εδώ φυλάσσονται μινωικά πήλινα και λίθινα αγγεία που βρέθηκαν κατά τη διάρκεια ανασκαφών στο Φουρνί, στα Ανεμόσπηλια και στις Αρχάνες.

Το Λαογραφικό και Ιστορικό Μουσείο Αρχανών στεγάζεται σε ένα όμορφο διώροφο αρχοντικό του 1771, κοντά στο ναό του Αγίου Νικολάου στις Άνω Αρχάνες.

Στις Αρχάνες συναντάμε το μοναδικό μουσείο - ιδιωτική συλλογή exlibris και χαρακτικών στην Ελλάδα. Στα εκθέματα περιλαμβάνονται λιθογραφίες, βιβλιόσημα, ελεύθερα γραφικά, μικρογραφίες, κλπ.

Το κτίριο αυτό είναι τριώροφο κι έχει χτιστεί σε ένα πολύ δύσβατο και μη ορατό σημείο, σε πολύ απόκρημνο γκρεμό, σχεδόν από κάτω από την εκκλησία. Ακριβώς αυτή η θέση το κάνει εντυπωσιακό και θα μπορούσε κάποιος να του αποδώσει τον χαρακτηρισμό Μετέωρα της Κρήτης. Το κατώτερο επίπεδο αποτελείται από σπήλαιο, που πιστεύεται ότι λειτουργούσε ως ναός.

Το μοναστήρι λειτούργησε κατά την Ενετοκρατία και ήταν πολύ γνωστό στους ταξιδιώτες που έρχονταν στον Γιούχτα για να δουν το μέρος όπου οι αρχαίοι τοποθετούσαν το τάφο του Δία.

Το ανέβασμα και η διάσχιση όλου του βουνού που είναι τρίκορφο είναι αρκετά εύκολη υπόθεση επειδή υπάρχει ένα πολύ όμορφα σηματοδοτημένο και ευκρινές μονοπάτι που διασχίζει το βουνό από τη μία πλευρά στην άλλη. Η έλλειψη άλλων κοντινών βουνών τριγύρω χαρίζει στο Ιερό Κορυφήςτα μοναδική και ανεμπόδιστη θέα προς όλες τις κατευθύνσεις παρά το σχετικά μικρό ύψος του αφού η ψηλότερη κορφή του φτάνει τα 811 μέτρα υψόμετρο.

Ο ναός της Αγίας Παρασκευής βρίσκεται δίπλα σε καταπράσινη ρεματιά, σε σημείο που επιβλέπει τη νότια μεριά των Αρχανών. Αυτό που την κάνει πολύ σημαντική εκκλησία, είναι οι λίγες αλλά σπουδαίες τοιχογραφίες που σώζονται στους τοίχους της και ανάγονται στην Ενετοκρατία.

Ο (πολύ παλιός) ναός του Μιχαήλ Αρχαγγέλου βρίσκεται νότια των Αρχανών και φέρει τοιχογραφίες του 1315. Σε μια τοιχογραφία αναπαριστάται ο ιδρυτής της εκκλησίας να κρατάει μια μακέτα του ναού, ενώ υπάρχουν και αναπαραστάσεις κολασμένων.

Ο ναός του Αγίου Γεωργίου είναι τρίκλιτη βασιλική με υπερυψωμένο το μεσαίο κλίτος. Η ίδρυσή του χρονολογείται κατά το 13ο-14ο αιώνα και είναι ο μεγαλύτερος σε μέγεθος τοιχογραφημένος ναός των Αρχανών. Κατά την τελευταία ανακαίνιση (18ος-19ος αιώνας) η στέγη μπαζώθηκε με αποτέλεσμα να μειωθούν οι κλίσεις και να αλλοιωθεί η μορφή της.