Πολύ κοντά στον οικισμό του Ξιδά, που σήμερα ονομάζεται Λύττος προς χάριν της κοντινής αρχαίας Λύττου, βρίσκεται ο ναός του Αγίου Γεωργίου στη θέση Τζενεράληδων (υπάρχει κι ο ναός του Αγίου Γεωργίου μέσα στον αρχαιολογικό χώρο της Λύττου).

Ο ένας και μοναδικός Άγιος Αμβρόσιος που υπάρχει σε όλη την Κρήτη και ίσως σε ολόκληρη την Ορθοδοξία βρίσκεται στο χωριό Καλλονή του Ηρακλείου. Πρόκειται για τον ενοριακό ναό του χωριού που είναι δίκλιτος.

Ο μικρός ναός του Αγίου Νικολάου βρίσκεται ανάμεσα στη Λύττο και την Κασταμονίτσα. Φέρει τοιχογραφίες επαρχιώτη ζωγράφου που χρονολογούνται από τον 14ο αιώνα με σκηνές από το χριστολογικό κύκλο. Ξεχωρίζουν η Βρεφοκτονία στο νότιο τοίχο, η θυσία του Αβραάμ και ο Άγιος Ζωσιμάς.

Στην τοποθεσία Καρδάκι στο Αμαριανό Πεδιάδος βρίσκεται ο κατάγραφος Βυζαντινός ναός της Παναγίας Καρδιώτισσας, που είναι αφιερωμένος στο Γενέσιο της Θεοτόκου (εορτ. 8 Σεπτεμβρίου).

Ο ναός του Αγίου Γεωργίου Κεφαλιώτη βρίσκεται στο λόφο Κεφάλι, στα όρια των χωριών Αμαριανό και Κασταμονίτσα της επαρχίας Πεδιάδος. Ο μικρός μονόχωρος και καμαροσκέπαστος ναός αποτελεί το σημαντικότερο Βυζαντινό μνημείο της περιοχής.

Ο μεγάλος ναός της Παναγίας στο Σκλαβεροχώρι είναι αφιερωμένος στα Εισόδια της Θεοτόκου (εορτάζει 21 Νοεμβρίου). Ο ναός χρονολογείται στον 14ο αιώνα (υπάρχει χάραγμα που αναφέρει την χρονολογία 1481).

Ο ευμεγέθης ναός της Αγίας Ζώνης βρίσκεται μέσα στο χωριό των Αγιών Παρασκιών και εορτάζει την ημέρα της Κατάθεσης της Τιμίας Ζώνης της Θεοτόκου (31 Αυγούστου) που είναι και η τελευταία ημέρα του Εκκλησιαστικού Έτους. Ο ναός χρονολογείται στον 11ο αιώνα και στο εσωτερικό του φέρει τοιχογραφίες που διακρίνονται με πολλή δυσκολία.

Ο ναός της Παναγίας της Γαλατιανής ή Γαλενιανής βρίσκεται μέσα στα Μάλια και αποτελείται από τρία κλίτη, ως αποτέλεσμα της διαδοχικής προσθήκης το δύο κλιτών στον αρχικά μονόχωρο ναό του 14ου αιώνα που σήμερα αποτελεί το κεντρικό κλίτος. Τα τρία κλίτη είναι αφιερωμένα στους Αγίους Δέκα, στα Εισόδια της Θεοτόκου και στον Άγιο Χαράλαμπο και χρονολογούνται στο 1840, τον 14ο αιώνα και στο 1898 αντίστοιχα.

Στη Μαθιά Πεδιάδος βρίσκεται ο μικρός ναός του Αγίου Γεωργίου κρυμμένος ανάμεσα σε ελαιώνες και σε σημείο που χρειάζεται περπάτημα σε σύντομο μονοπάτι. Ο ναός είναι μικρός, μονόχωρος και καμαροσκέπαστος, όπως οι περισσότεροι Βυζαντινοί ναοί της περιοχής.

Λίγα μέτρα νοτιοδυτικά από το χωριό Κασσάνοι της επαρχίας Πεδιάδος και κοντά στην κρήνη του χωριού βρίσκεται ο μονόχωρος καμαροσκέπαστος ναός του Σωτήρος Χριστού που είναι αφιερωμένος στη Γέννηση του Ιησού. Έχει κτιστεί στη θέση παλαιότερου ναού, όπως διαφαίνεται από τη βαθμιδωτή διαμόρφωση της αψίδας του ιερού.

Ο ναός της Αγίας Μαρίνας είναι μικρός και μονόχωρος με το εσωτερικό του τοιχογραφημένο από τις αρχές του 14ου αιώνα. Ο εικονογραφικός διάκοσμος σώζεται αποσπασματικά και είναι χαρακτηριστικός λαϊκότροπης τέχνης της εποχής.

Ο ναός της Παναγίας στην Κασταμονίτσα της επαρχίας Πεδιάδος βρίσκεται εντός του κοιμητηρίου του χωριού και είναι αφιερωμένος στην Κοίμηση της Θεοτόκου (εορτ. 15 Αυγούστου). Στο εσωτερικό του ναού σώζονται σε κακή κατάσταση τοιχογραφίες του 14ου αιώνα.

Η Μονή της Αγίας Φωτεινής ήταν ερημητήριο σε σπήλαιο. Σύμφωνα με την παράδοση, η Αγία Φωτεινή έψαχνε να βρει κάποιο ήσυχο και απομονωμένο μέρος από τους υπόλοιπους ανθρώπους, ώστε να αφιερώσει το υπόλοιπο της ζωής της στον Θεό. Ενώ όμως δεν έβρισκε το μέρος που ήθελε, παρουσιάστηκε η Παναγία και κάνοντας θαύμα, άνοιξε τo σπήλαιο στο βράχο, ώστε να μπει η Αγία Φωτεινή.

Η Μονή Αγκαράθου βρίσκεται 23km ανατολικά του Ηρακλείου και είναι κτισμένη με φρουριακή αρχιτεκτονική σε μια κατάφυτη θέση σε υψόμετρο 538m κοντά στην Επισκοπή Πεδιάδος. Το μοναστήρι, ειδικά κατά την Ενετοκρατία, ήταν από τα πλουσιότερα στην Κρήτη με αποτέλεσμα να αποκτήσει ως μετόχια πολλές μικρές και μεγάλες μονές.

Η μονή Παναγίας Σπηλιώτισσας βρίσκεται 22km νότια του Ηρακλείου, ανάμεσα στα χωριά Χουδέτσι και Άγιος Βασίλειος. Είναι κρυμμένη στην μια πλευρά του φαραγγιού της Σπηλιώτισσας και πνιγμένη μέσα στη βλάστηση. Η πρόσβαση γίνεται περπατώντας σε ένα καταπράσινο μονοπάτι μήκους 500m από το Χουδέτσι.

Η μονή Καλλέργη ή Καλέρη βρίσκεται νοτιοανατολικά του χωριού Σμάρι, περίπου 35km ανατολικά του Ηρακλείου και 4km βόρεια του Καστελίου. Είναι κτισμένη σε μια κατάφυτη περιοχή με πολλούς λόφους και ανάγλυφο έδαφος.

Η μονή Κυρίας Ελεούσας βρίσκεται κοντά στο χωριό Βορίτσιο και αποτελεί μετόχι της μονής Αγκαράθου. Η μονή έχει κτιστεί πάνω σε λόφο και σε τρία διαφορετικά επίπεδα, λόγω της κλίσης του εδάφους.

Το νεώτερο μοναστήρι με το επίσημο όνομα Ιερό Ησυχαστήριο Γενεσίου της Θεοτόκου βρίσκεται ανατολικά του χωριού Σγουροκεφάλι. Η γυναικεία μονή ιδρύθηκε το 1990 σε ύψωμα που έχει απεριόριστη θέα στις γύρω περιοχές.

Η μονή του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου στην Ανώπολη είναι αντρικό μοναστήρι που βρίσκεται σχετικά κοντά στο Ηράκλειο. Παρόλο που γνώρισε τη σκληρότητα των Τούρκων κατά την τουρκική κατοχή της Κρήτης, το μοναστήρι εξακολουθεί και λειτουργεί έως σήμερα. Η μονή είναι κτισμένη σε μια όμορφη κοιλάδα σε υψόμετρο 170m νοτιοανατολικά της Ανώπολης.

Η μονή Παναγίας Θεογεννήτορος βρίσκεται πολύ κοντά στο Μοχό Ηρακλείου και είναι κτισμένη σε τοποθεσία με μοναδικά θέα στις ακτές της Σταλίδας. Το μοναστήρι, αν και νεώτερο, έχει αποκτήσει μεγάλη φήμη κυρίως λόγω του ιδρυτή του μοναστηριού, μοναχού Απόστολου.