⭐ Ταξιδιωτικός Οδηγός Κρήτης⛵⭐

Στοα Μακάσι

1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 Rating 4.20 (5 Votes)

Η Στοά Μακάσι, γνωστή και ως στρατιωτική Πύλη Μαρτινέγκο, βρίσκεται κάτω από τον ομώνυμο προμαχώνα των Ενετικών Τειχών του Ηρακλείου, απέναντι από το Πολιτιστικό Συνεδριακό Κέντρο. Η ονομασία Μακάσι αποδίδεται, σύμφωνα με την τοπική παράδοση, σε τουρκική λέξη που σημαίνει «κλειδούχος» ή «φύλακας των κλειδιών», καθώς πιστεύεται ότι στον χώρο φυλάσσονταν τα κλειδιά των πυλών του Μεγάλου Κάστρου.

Η θολοσκέπαστη στρατιωτική στοά έχει συνολικό μήκος περίπου 110 μέτρα και συνέδεε το εσωτερικό του Χάνδακα με την ανατολική χαμηλή πλατεία του Προμαχώνα Μαρτινέγκο. Εκεί ήταν τοποθετημένα πυροβόλα που έλεγχαν την τάφρο και υποστήριζαν την άμυνα του γειτονικού Προμαχώνα Βηθλεέμ. Από τη χαμηλή πλατεία ξεκινούσε δεύτερη θολοσκέπαστη δίοδος, γνωστή ως σορτίτα, η οποία κατηφόριζε προς την τάφρο και χρησιμοποιούνταν για στρατιωτικές μετακινήσεις.

Η πύλη έχει μνημειακή πρόσοψη προς την πλευρά της πόλης, παρόλο που δεν αποτελούσε αστική αλλά στρατιωτική είσοδο. Ο Προμαχώνας Μαρτινέγκο, ένας από τους ισχυρότερους της ενετικής οχύρωσης, πήρε το όνομά του από τον διακεκριμένο στρατιωτικό μηχανικό Γκαμπριέλε Ταντίνι ντι Μαρτινέγκο, ο οποίος ανέλαβε το 1519 τη γενική εποπτεία των οχυρωματικών έργων της Κρήτης.

Κατά τη Γερμανική Κατοχή η στοά απέκτησε μια εντελώς διαφορετική και τραγική χρήση. Οι κατοχικές δυνάμεις τη μετέτρεψαν σε χώρο συγκέντρωσης και προσωρινής κράτησης ομήρων, αντιστασιακών και αμάχων πριν από τη μεταφορά τους σε φυλακές, στρατόπεδα συγκέντρωσης ή τόπους εκτέλεσης.

Τα ξημερώματα της 15ης Ιουνίου 1943 πραγματοποιήθηκε το λεγόμενο Μεγάλο Μπλόκο της Κρήτης. Περίπου 300 κάτοικοι του Ηρακλείου συνελήφθησαν και σχεδόν 282 από αυτούς συγκεντρώθηκαν στη Στοά Μακάσι. Οι κρατούμενοι μεταφέρθηκαν αργότερα στον Πειραιά, στη Θεσσαλονίκη και στο Ζέμουν της τότε Γιουγκοσλαβίας, ενώ στις 4 Νοεμβρίου 1943 πολλοί οδηγήθηκαν στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Μαουτχάουζεν.

Νέες συλλήψεις πραγματοποιήθηκαν την άνοιξη του 1944, όταν εκατοντάδες Κρητικοί, Εβραίοι και χριστιανοί, πέρασαν από τη στοά πριν από την εκτόπισή τους. Ανάμεσα στους κρατουμένους που μεταφέρθηκαν από την Κρήτη βρίσκονταν μέλη της εβραϊκής κοινότητας του νησιού, αγωνιστές της Αντίστασης και Ιταλοί αιχμάλωτοι πολέμου.

Στις 8 Ιουνίου 1944 το επιταγμένο από τους Γερμανούς ατμόπλοιο Ταναΐς απέπλευσε από το Ηράκλειο με προορισμό τον Πειραιά, μεταφέροντας στις κλειδωμένες αποθήκες του αρκετές εκατοντάδες αιχμαλώτους. Τα ξημερώματα της 9ης Ιουνίου το πλοίο, που έπλεε ως μέρος γερμανικής νηοπομπής, τορπιλίστηκε βόρεια της Κρήτης από το βρετανικό υποβρύχιο HMS Vivid και βυθίστηκε μέσα σε ελάχιστο χρόνο. Σχεδόν όλοι οι κρατούμενοι χάθηκαν, ανάμεσά τους το μεγαλύτερο μέρος της ιστορικής εβραϊκής κοινότητας της Κρήτης.

Από τον Σεπτέμβριο του 2026 η Στοά Μακάσι λειτουργεί ως Χώρος Μνήμης, Αντίστασης και Εκτοπισμού και φιλοξενεί τη Μόνιμη Έκθεση Ενθυμημάτων Εθνικής Αντίστασης. Η έκθεση παρουσιάζει τεκμήρια, φωτογραφικό υλικό και ψηφιακές εφαρμογές σχετικά με τη Μάχη της Κρήτης, τη Γερμανική Κατοχή, την Εθνική Αντίσταση, τα ολοκαυτώματα των κρητικών χωριών, τις εκτοπίσεις και την απελευθέρωση του νησιού.