Το έντονο ορεινό και καρστικό ανάγλυφο της Κρήτης έχει δημιουργήσει ανάμεσα στους ορεινούς όγκους πολυάριθμα μεγάλα και μικρότερα οροπέδια. Πολλά από αυτά αποτελούν κλειστές λεκάνες, στις οποίες συγκεντρώνεται το νερό από τα γύρω βουνά και αποστραγγίζεται μέσα από καταβόθρες και υπόγειες διαδρομές. Οι προσχώσεις που συγκεντρώθηκαν στο πέρασμα του χρόνου δημιούργησαν εύφορα εδάφη, γι’ αυτό τα οροπέδια χρησιμοποιήθηκαν επί αιώνες για καλλιέργεια, κτηνοτροφία και εποχική κατοίκηση.

Το μεγαλύτερο οροπέδιο της Κρήτης είναι το Οροπέδιο Λασιθίου, σε μέσο υψόμετρο περίπου 850 μέτρων, περιτριγυρισμένο από τις κορυφές της Δίκτης. Η εύφορη έκτασή του καλλιεργείται συστηματικά, ενώ οι χαρακτηριστικοί ανεμόμυλοι και οι παλιοί πέτρινοι αλευρόμυλοι αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της εικόνας και της ιστορίας του. Στην ίδια οροσειρά σχηματίζονται επίσης τα οροπέδια Καθαρό, Λιμνάκαρο, Νήσιμος, Λάπαθος, Έργανος και Ομαλός της Βιάννου.

Στον Ψηλορείτη ξεχωρίζει το οροπέδιο της Νίδας, σε υψόμετρο περίπου 1.400 μέτρων. Η περιοχή συνδέεται στενά με την κτηνοτροφική παράδοση, τα πέτρινα μιτάτα και το Ιδαίο Άντρο, ένα από τα σημαντικότερα λατρευτικά σπήλαια της αρχαίας Κρήτης. Στα Λευκά Όρη βρίσκονται το οροπέδιο του Ομαλού, από την άκρη του οποίου στο Ξυλόσκαλο ξεκινά η κατάβαση στο φαράγγι της Σαμαριάς, καθώς και τα οροπέδια Ασκύφου, Ταύρης, Νιάτου και τα μικρότερα οροπέδια της Ανώπολης.

Ανάμεσα στα βουνά και κοντά στις ακτές σχηματίζονται επίσης εύφορες πεδιάδες. Η μεγαλύτερη είναι η πεδιάδα της Μεσαράς, η οποία απλώνεται στη νότια Κρήτη ανάμεσα στον Ψηλορείτη και τα Αστερούσια Όρη. Διασχίζεται από τον Γεροπόταμο και αποτέλεσε από την αρχαιότητα έναν από τους σημαντικότερους γεωργικούς χώρους του νησιού, όπως μαρτυρούν οι μεγάλες μινωικές και αρχαίες πόλεις της Φαιστού και της Γόρτυνας. Σημαντικές καλλιεργήσιμες εκτάσεις σχηματίζονται επίσης στην Ιεράπετρα, στην περιοχή του Καστελλίου Πεδιάδος και στις παράκτιες ζώνες των Χανίων και του Ρεθύμνου.

Τα οροπέδια και οι πεδιάδες της Κρήτης δεν αποτελούν μόνο γεωμορφολογικά στοιχεία του νησιού. Συνδέονται άμεσα με την αγροτική παραγωγή, την κτηνοτροφία, την τοπική αρχιτεκτονική και τις παραδοσιακές μορφές διαχείρισης του νερού, διαμορφώνοντας ιδιαίτερα τοπία με σημαντική φυσική και πολιτιστική αξία.