Οι φάροι της Κρήτης αποτελούν ένα ξεχωριστό κεφάλαιο της ναυτικής και αρχιτεκτονικής ιστορίας του νησιού. Η θέση της Κρήτης πάνω στους θαλάσσιους δρόμους που συνδέουν το Αιγαίο με την Ανατολική Μεσόγειο έκανε αναγκαία τη δημιουργία ενός εκτεταμένου φαρικού δικτύου. Οι φάροι κατασκευάστηκαν σε λιμάνια, απόκρημνα ακρωτήρια, επικίνδυνους υφάλους και απομονωμένα νησιά, σηματοδοτώντας μερικά από τα δυσκολότερα περάσματα γύρω από το νησί.

Η ιστορία τους αποτυπώνει τις διαδοχικές περιόδους της Κρήτης. Στο παλιό λιμάνι των Χανίων οι Ενετοί κατασκεύασαν τον πρώτο φάρο στα τέλη του 16ου αιώνα, ενώ η σημερινή μορφή του μνημείου διαμορφώθηκε το 1839, κατά την περίοδο της Αιγυπτιοκρατίας. Στην ίδια εποχή ανάγεται και ο αιγυπτιακός φάρος στο ενετικό λιμάνι του Ρεθύμνου, ο οποίος το 1864 πέρασε στην εποπτεία της Γαλλικής Εταιρείας Φάρων.

Η Γαλλική Εταιρεία Φάρων διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη του νεότερου φαρικού δικτύου της Κρήτης. Το 1864 κατασκεύασε τον φάρο του Αφορεσμένου, στο άγριο ακρωτήριο του Αγίου Ιωάννη, και τον φάρο του Ακρωτηρίου Δράπανο. Το 1880 ακολούθησαν ο επιβλητικός φάρος στο Κάβο Σίδερο και ο ιστορικός φάρος της Γαύδου. Ο τελευταίος, κτισμένος σε μεγάλο υψόμετρο, διέθετε περιστρεφόμενο φωτιστικό μηχανισμό που λειτουργούσε με πετρέλαιο και φυτίλι και είχε εξαιρετικά μεγάλη φωτοβολία για την εποχή του.

Στις αρχές του 20ού αιώνα το φαρικό δίκτυο εκσυγχρονίστηκε και, μετά την ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα, οι φάροι εντάχθηκαν σταδιακά στο ελληνικό δίκτυο. Την ίδια περίοδο, το πολύνεκρο ναυάγιο του αυστριακού πλοίου Imperatrix το 1907 ανέδειξε την επικινδυνότητα των αβαθών και των υφάλων στο Ελαφονήσι. Μετά την τραγωδία κατασκευάστηκε εκεί ένας μεγάλος πετρελαϊκός φάρος με 144 σκαλοπάτια, κατοικίες φαροφυλάκων, δεξαμενή και βοηθητικούς χώρους.

Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος άφησε βαθιά σημάδια στα φαρικά μνημεία της Κρήτης. Οι φάροι της Γαύδου, του Κάβου Σίδερο, του Ακρωτηρίου Δράπανο και του Ελαφονησίου βομβαρδίστηκαν ή καταστράφηκαν. Ορισμένοι ανοικοδομήθηκαν μετά τον πόλεμο, ενώ άλλοι αντικαταστάθηκαν από νεότερες μεταλλικές κατασκευές. Ο φάρος της Γαύδου αποκαταστάθηκε αρκετές δεκαετίες αργότερα και σήμερα λειτουργεί ως μικρό μουσείο, διατηρώντας ζωντανή τη μνήμη των φαροφυλάκων και της παλιάς ναυσιπλοΐας.

Σήμερα στις ακτές της Κρήτης σώζονται μεγάλοι ιστορικοί φάροι, μικρότερα φωτιστικά κτίσματα και απομονωμένοι φανοί. Άλλοι εξακολουθούν να λειτουργούν, άλλοι έχουν αποκτήσει νέα χρήση και αρκετοί παραμένουν εκτεθειμένοι στην αλμύρα, στους ανέμους και στη φθορά του χρόνου. Μαζί συνθέτουν ένα μοναδικό δίκτυο μνημείων που συνδέει την τεχνολογική εξέλιξη της ναυσιπλοΐας με την ενετική, αιγυπτιακή και νεότερη ιστορία της Κρήτης.