⭐ Ταξιδιωτικός Οδηγός Κρήτης⛵⭐ - Μονή Ακρωτηριανής (Καπνεκοπτήριο)

Μονή Παναγίας Ακρωτηριανής και Καπνοκοπτήριο Ηρακλείου

1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 Rating 4.00 (3 Votes)

Στη συνοικία της Αγίας Τριάδας, πίσω από την παλιά Λαχαναγορά του Ηρακλείου, βρισκόταν κατά την Ενετοκρατία η ορθόδοξη γυναικεία μονή της Παναγίας Ακρωτηριανής, γνωστή στις ενετικές πηγές ως Monasterio Greco Madonna Acrotiriani. Η μονή αποτελούσε μετόχι της Παναγίας Ακρωτηριανής στο Κάβο Σίδερο, της σημερινής Μονής Τοπλού, κοντά στη Σητεία.

Η ίδρυση του μετοχίου ανάγεται πιθανότατα στις αρχές του 16ου αιώνα, ενώ η παρουσία του τεκμηριώνεται κατά το πρώτο μισό του 17ου αιώνα. Το μοναστηριακό συγκρότημα περιβαλλόταν από ψηλό και ισχυρό περίβολο και αποτυπώνεται σε ενετικούς χάρτες του Χάνδακα ως σημαντικό σημείο αναφοράς της περιοχής.

Σύμφωνα με πηγή του 1671, ο κεντρικός ναός της μονής ήταν αφιερωμένος στον Άγιο Ιωάννη τον Θεολόγο, ενώ στο συγκρότημα υπήρχε και δεύτερος ναός αφιερωμένος στον Άγιο Πέτρο. Αρχαιολογικές έρευνες έχουν εντοπίσει κάτω από το μεταγενέστερο κτίριο λείψανα του μοναστηριακού συγκροτήματος, ανάμεσά τους και τμήματα που έχουν ταυτιστεί με το καθολικό του.

Μετά την κατάληψη του Χάνδακα από τους Οθωμανούς το 1669, η μονή κατεδαφίστηκε και στη θέση της κατασκευάστηκε στρατώνας για τους γερλήδες γενίτσαρους, δηλαδή τους γενίτσαρους που προέρχονταν από τον τοπικό πληθυσμό. Η ανέγερσή του συνδέεται με τον αξιωματούχο Τουρνατζήμπαση Αχμέτ Αγά. Στο συγκρότημα δημιουργήθηκαν επίσης μικρό τέμενος και οθωμανικό λουτρό.

Μετά την κατάργηση του σώματος των γενιτσάρων το 1826, το κτίριο απέκτησε διαφορετικές χρήσεις. Χρησιμοποιήθηκε ως νοσοκομείο και αργότερα ως μουσουλμανικό ορφανοτροφείο και τεχνική σχολή για ορφανά. Κατά την περίοδο της Κρητικής Πολιτείας εγκαταστάθηκε εδώ η Εφορεία Καπνού.

Στη συνέχεια το συγκρότημα λειτούργησε ως καπνοκοπτήριο, όπου γινόταν η επεξεργασία και η κοπή των φύλλων καπνού. Η χρήση αυτή συνδεόταν με τη σημαντική καλλιέργεια και εμπορία καπνού στην Κρήτη κατά τον 19ο και τις αρχές του 20ού αιώνα. Την ίδια ευρύτερη περίοδο διαμορφώθηκαν στην περιοχή ο σημερινός ναός και το Δημοτικό Σχολείο της Αγίας Τριάδας.

Το σωζόμενο κτίριο είναι επομένως κατά κύριο λόγο οθωμανικό, με αρκετές μεταγενέστερες επεμβάσεις, και όχι το αυθεντικό κτίριο της ενετικής μονής. Αναστηλώθηκε από την αρμόδια Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων και σήμερα στεγάζει υπηρεσίες της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ηρακλείου.

Κατά το παρελθόν είχε ανακοινωθεί ότι το αναστηλωμένο κτίριο θα στεγάσει Βυζαντινό Μουσείο. Ωστόσο, το μουσείο δεν έχει λειτουργήσει και ο χώρος δεν αποτελεί οργανωμένο μουσειακό αξιοθέατο ανοικτό στο κοινό.