Πύλη Παντοκράτορα (Χανιώπορτα) 
Η Πύλη Παντοκράτορα, γνωστή επίσης ως Πύλη Panigra και σήμερα περισσότερο ως Χανιώπορτα, βρίσκεται στη νοτιοδυτική πλευρά των Ενετικών Τειχών του Ηρακλείου. Αποτελούσε την κύρια έξοδο του Χάνδακα προς τις δυτικές επαρχίες της Κρήτης και ιδιαίτερα προς τα Χανιά, από όπου προήλθε και η νεότερη ονομασία της.
Η πύλη κατασκευάστηκε κατά τη θητεία του δόγη Πιέτρο Λορεντάνο, μεταξύ 1567 και 1570, και η αρχιτεκτονική της αποδίδεται στον σπουδαίο Βερονέζο αρχιτέκτονα Μικέλε Σανμικέλι. Η ιδιαιτερότητά της βρίσκεται στη διπλή λειτουργία του εσωτερικού της. Από τη μεγάλη θολοσκέπαστη αίθουσα ξεκινούσαν δύο ανεξάρτητοι άξονες κίνησης. Η κύρια, σχεδόν οριζόντια στοά οδηγούσε προς τη δυτική ενδοχώρα, ενώ η δεύτερη είχε στρατιωτική χρήση και κατέληγε στη νότια χαμηλή πλατεία του Προμαχώνα Παντοκράτορα, όπου βρίσκονταν τα πυροβόλα της οχύρωσης.
Η μνημειακή πρόσοψη προς την πόλη είναι ένα από τα ωραιότερα δείγματα της αναγεννησιακής αρχιτεκτονικής του Χάνδακα. Είναι επενδεδυμένη με λαξευτούς λιθόπλινθους από γκρίζο και κιτρινωπό ασβεστόλιθο, τοποθετημένους σε ακανόνιστη χρωματική εναλλαγή. Οι δύο καμαρόσχημες είσοδοι πλαισιώνονται από ισχυρές παραστάδες, ενώ στο επάνω μέρος σώζεται ανάγλυφη πλάκα με τον φτερωτό Λέοντα του Αγίου Μάρκου και μετάλλιο με την προτομή του Χριστού Παντοκράτορα, γύρω από την οποία αναγράφεται η λατινική λέξη OMNIPOTENS.
Στην εξωτερική πρόσοψη προς την τάφρο υπήρχαν αντίστοιχα ανάγλυφα με τον φτερωτό λέοντα και τον Παντοκράτορα, αυτή τη φορά με την ελληνική επιγραφή ΠΑΝΤΟΚΡΑΤΩΡ. Η ελληνική αυτή επιγραφή είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς αποτελεί μοναδικό στοιχείο ανάμεσα στις ενετικές επιγραφές της οχύρωσης. Η ονομασία της πύλης και του προμαχώνα συνδέεται επίσης με μικρό ναό του Παντοκράτορα που βρισκόταν κοντά στο εσωτερικό των τειχών.
Στις αρχές του 20ού αιώνα η παλιά πύλη δεν μπορούσε πλέον να εξυπηρετήσει την αυξανόμενη κυκλοφορία της πόλης. Δίπλα της διαμορφώθηκε ένα νέο, ευρύ οδικό άνοιγμα, το οποίο γεφυρώθηκε το 1915 με μεγάλη λίθινη καμάρα. Αυτό το νεότερο άνοιγμα χρησιμοποιείται σήμερα από την κυκλοφορία και συχνά συγχέεται με την αυθεντική ενετική Χανιώπορτα.
Η ιστορική πύλη έχει αποκατασταθεί και από τον Ιούλιο του 2026 είναι ξανά ανοικτή στο κοινό. Στην κεντρική στοά φιλοξενείται η έκθεση «Ηράκλειο – 40 Αιώνες Ιστορίας», η οποία παρουσιάζει την υλική και άυλη ιστορία της πόλης από την αρχαιότητα έως σήμερα, με εποπτικό υλικό, αρχαιολογική τεκμηρίωση και ψηφιακές εφαρμογές. Στη στρατιωτική στοά οργανώνονται επίσης περιοδικές εκθέσεις σχετικές με πρόσωπα και γεγονότα της ιστορίας του Ηρακλείου.
What is near me?
Πρόσθετες Πληροφορίες
- Περιοχή: Νομός Ηρακλείου
- Περίοδος: Ενετοκρατία (1204 - 1669)
