Σπήλαιο Γερανίου
Το σπήλαιο Γερανίου είναι από τα σημαντικότερα και ομορφότερα σπήλαια του Νομού Ρεθύμνου αλλά και της Κρήτης ολόκληρης. Βρίσκεται 7 χιλιόμετρα δυτικά του Ρεθύμνου, στην τοποθεσία «Καμάρι» και κοντά στην παραλία του Γερανίου.
Σπήλαια
Η έντονη καρστική μορφολογία της Κρήτης συνδέεται με την παρουσία χιλιάδων σπηλαίων, βαράθρων, καταβοθρών και υπόγειων διαδρομών νερού. Τα σπήλαια χρησιμοποιήθηκαν από τον άνθρωπο ήδη από την προϊστορική εποχή, ως χώροι κατοίκησης, ταφής και λατρείας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα βραχοχαράγματα στο σπήλαιο Σκορδιλάκια κοντά στο Ασφένδου, η ακριβής χρονολόγηση των οποίων εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο επιστημονικής έρευνας.
Κατά τη μινωική εποχή πολλά σπήλαια αποτέλεσαν σημαντικά ιερά. Στο σπήλαιο της Ειλειθυίας στην Αμνισό και στο σπήλαιο της Ινατίας Ειλειθυίας στον Τσούτσουρα λατρευόταν η Ειλείθυια, θεά του τοκετού και προστάτιδα των γυναικών που κυοφορούσαν. Το Δικταίο Άντρο και το Ιδαίο Άντρο συνδέθηκαν με τον μύθο της γέννησης και της ανατροφής του Δία στην Κρήτη. Αργότερα, η αρχαία λατρευτική παράδοση έδωσε τη θέση της στη χριστιανική άσκηση και πολλά σπήλαια μετατράπηκαν σε ναούς, ερημητήρια και μοναστικές κοινότητες. Με τέτοιους χώρους συνδέονται, μεταξύ άλλων, ο Απόστολος Παύλος, ο Άγιος Γεράσιμος και ο Άγιος Ιωάννης ο Ξένος.
Τα σπήλαια της Κρήτης συνδέονται επίσης με δραματικές στιγμές της ιστορίας του νησιού. Στα σπήλαια του Μελιδονίου, της Μιλάτου και της Κρυονερίδας, καθώς και στο σπήλαιο Τηγάνι της Γραμβούσας, άμαχοι που είχαν καταφύγει στο εσωτερικό τους θανατώθηκαν κατά την περίοδο της οθωμανικής κυριαρχίας και των κρητικών επαναστάσεων.
Σήμερα στην Κρήτη έχουν καταγραφεί περίπου 5.200 σπήλαια και βάραθρα, αριθμός που συνεχίζει να αυξάνεται καθώς οι έρευνες προχωρούν. Ιδιαίτερα σημαντικές σπηλαιολογικές περιοχές είναι τα Λευκά Όρη, το Γεωπάρκο του Ψηλορείτη, το όρος Στρούμπουλας και το Γεωπάρκο της Σητείας. Στα Λευκά Όρη βρίσκονται ο Γουργούθακας και το Λιοντάρι, τα δύο βαθύτερα εξερευνημένα σπήλαια της Ελλάδας, με βάθος που ξεπερνά τα 1.100 μέτρα. Η εξερεύνησή τους απαιτεί ειδικό εξοπλισμό, εκπαίδευση και συμμετοχή οργανωμένων σπηλαιολογικών ομάδων.
Ορισμένα σπήλαια είναι οργανωμένα και επισκέψιμα από το ευρύ κοινό, όπως το Δικταίο Άντρο στο Ψυχρό, ο Γεροντόσπηλιος στο Μελιδόνι και το σπήλαιο Σφενδόνη στα Ζωνιανά. Πέρα από τη γεωλογική, αρχαιολογική και ιστορική τους αξία, τα σπήλαια αποτελούν ευαίσθητα οικοσυστήματα, καθώς φιλοξενούν νυχτερίδες, ασπόνδυλα και άλλα είδη που έχουν προσαρμοστεί στις ιδιαίτερες συνθήκες του υπόγειου περιβάλλοντος. Για τον λόγο αυτό η επίσκεψη σε μη οργανωμένα σπήλαια πρέπει να γίνεται με σεβασμό στο σπηλαιοπεριβάλλον και μόνο από κατάλληλα προετοιμασμένους επισκέπτες.
Σπήλαιο Σαμωνά
Λίγα μέτρα από τα τελευταία σπίτια του χωριού Σαμωνάς, το 1994, κατά τη διάρκεια διάνοιξης δρόμου, ανακαλύφτηκε μικρό σπήλαιο με πολύ πλούσιο διάκοσμο και μικρή λίμνη. Για την κάθοδο στο σπήλαιο χρησιμοποιείται σκάλα.
Σπήλαιο Κορμοκόπου
Η πηγή και το σπήλαιο του Κορμοκόπου βρίσκεται βορειοδυτικά του Άγιου Ιωάννη, στην ανατολική πλευρά του φαραγγιού της Ελυγιάς. Το μονοπάτι από τον Άη χρειάζεται περίπου μιάμιση ώρα, ξεκινάει σαν ένας όμορφος περίπατος μέσα στο δάσος από αιωνόβια πεύκα και κυπαρίσσια, και καταλήγει, σχεδόν ξαφνικά σε ένα τοπίο άγριο και επιβλητικό.
Σπήλαιο Δόξα
Το σπήλαιο Δόξα βρίσκεται σε υψόμετρο 463m, στη θέση Κακά Πηλά κοντά στο Μάραθος, 20km δυτικά του Ηρακλείου. Είναι ένα μικρό αλλά γνωστό σπήλαιο, το οποίο έχει πάρα πολύ εντυπωσιακό σπηλαιοδιάκοσμο διαφόρων χρωμάτων και μορφών.
Σπήλιος της Μαριάς
Το σπήλαιο της Μαριάς βρίσκεται δυτικά-νοτιοδυτικά των Μαλίων σε υψόμετρο 106 μ. πάνω στο μονοπάτι που οδηγεί από τα Μάλια στο Μοχό. Το γεγονός αυτό έχει αυξήσει την επισκεψιμότητα του σπηλαίου με αποτέλεσμα να έχει υποστεί μεγάλες φθορές από βανδαλισμούς στα σταλαγμιτικά του.
Σπήλαιο Νεραϊδογούλας
Η Νεραϊδογούλα βρίσκεται σε υψόμετρο 1209 μ., στην κοίτη του ρέματος Λιναράς στο δάσος του Σελάκανου. Ο εντοπισμός της εισόδου της είναι λίγο δύσκολος, παρόλο που υπάρχουν μερικές πινακίδες, καθώς είναι πολύ μικρή και δεν προϊδεάζει για την ύπαρξη μεγάλου σπηλαίου στο εσωτερικό.
Σπήλαιο Καμηλάρη
Το σπήλαιο Καμηλάρη είναι ένα εύκολα προσβάσιμο και εντυπωσιακό σπήλαιο του Στρούμπουλα, καθώς βρίσκεται μόλις 200μ από το 13ο χλμ. του παλαιού δρόμου Ηρακλείου – Ρεθύμνου, κοντά στην Τύλισσο και σε υψόμετρο 267μ. Έχει μήκος διαδρομών 200μ, ενώ η είσοδος του έχει πλάτος 10μ και ύψος 4μ.
Τάφκος Παλμέτη
Του «Παλμέτη ο τάφκος» βρίσκεται στη δυτική πλευρά του οροπεδίου του Στρούμπουλα, σε υψόμετρο 498μ., στα βόρεια της κορυφής Ευγασσός. Η είσοδος του σπηλαίου είναι ελλειπτική με διαστάσεις 7 Χ 2μ. και το συνολικό του βάθος είναι στα 35μ. περίπου.
