Φύση

Το Σπήλαιο Γαϊδουρότρυπα βρίσκεται δυτικά της Κριτσάς, κοντά στο δρόμο που οδηγεί στο οροπέδιο Καθαρό και κοντα στο σημείο που συγκροτήθηκε το Τμήμα Ανατολικής Κρήτης του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδος το 1947 υπό τον Ιωάννη Ποδιά.

Το δίκταμο (Origanum dictamnus) είναι ένα ενδημικό βότανο της Κρήτης, το πιο διάσημο, το οποίο χρησιμοποιείται κυρίως ως τσάι κι ως θεραπευτικό ρόφημα. Το όνομα του προέρχεται από το όρος Δίκτη (Λασιθιώτικα Όρη), αν και συναντάται και στα υπόλοιπα βουνά της Κρήτης.

Η πτεροφάλαινα (επιστ. Balaenoptera physalus) αποτελεί το δεύτερο μεγαλύτερο θηλαστικό στον κόσμο, μετά την γαλάζια φάλαινα. Στην Ελλάδα υπάρχουν πτεροφάλαινες, μερικές από τις οποίες έχουν παρατηρηθεί στα βαθειά νερά της Νότιας Κρήτης. Ο πληθυσμός του είδους στα ελληνικά νερά δεν έχει εκτιμηθεί, ενώ στην Μεσόγειο υπολογίζεται στα 2000 άτομα.

Το ενάλιο σπήλαιο του Σφακιά δεν είναι απλά ένα θαλάσσιο σπήλαιο αλλά ένα σύστημα από τρύπες και αίθουσες μοναδικής ομορφιάς. Έχει 6-7 διαφορετικές εισόδους τόσες όσες κανένα άλλο θαλασσόσπηλιο στην Κρήτη. Από κάθε είσοδο μπορεί κάποιος να μπει και σε άλλη περιοχή και αίθουσα του σπηλαίου πάντα κολυμπώντας.

Το Κρητικό κεφαλάνθηρο (Cephalanthera cucullata) είναι ένα ενδημικό είδος ορχιδέας που φύεται αποκλειστικά στα δάση των βουνών της Κρήτης, σε υψόμετρο 700-1500m. Είναι πολυετές ποώδες φυτό, με κοντά, έρποντα ριζώματα. Το ύψος του φτάνει έως και τα 20 cm και εμφανίζει έως 24 λευκορόδινα άνθη από το Μάιο έως τον Ιούνιο, αλλά δεν ανθίζει κάθε χρόνο. Στα τέλη Ιουνίου ωριμάζουν τα σπέρματά του και τα υπέργεια μέρη του φυτού ξεραίνονται.

Οι Μαχαιρίδες είναι ένα από τα πιο εντυπωσιακά λουλούδια που στολίζουν την όψιμη άνοιξη τους αγρούς της Κρήτης. Το επιστημονικό όνομά τους είναι Gladiolus italicus που σημαίνει Γλαδίολος ο Ιταλικός. Παρότι Ιταλικός πέρα από την Ιταλία βγαίνει σε αφθονία σε ολόκληρη την Νότια Ευρώπη και κυρίως στον χώρο της Μεσογείου. Το όνομα Μαχαιρίδα που του έχουν δώσει οι Κρητικοί οφείλεται στα μοβ και ροζ άνθη του που είναι μακρουλά και κοφτά σαν μαχαίρια.

Η ελιά έχει ανακηρυχθεί ως μνημειακή από τον Σύνδεσμο Ελαιοκομικών Δήμων Κρήτης λόγω των μεγάλων διαστάσεων και της θέσης του κοντά στον υστερομινωικό οικισμό Κυλίντρα. Βρίσκεται στο Λάκκο, σε μια περιοχή με πολλά παρόμοια αρχαία δέντρα, και θεωρείται ότι η ηλικία της ξεπερνάει τα 3000 έτη.

Η ανατολικότερη παραλία που συναντάτε οδηγώντας σε χωματόδρομο 1km ανατολικά από τις Κάτω Σέλλες, στο ακρωτήρι Κέντι και κάτω από τις ανεμογεννήτριες του Αφορεσμένου, ονομάζεται Αυλάκι. Ακριβώς δίπλα υπάρχει η βοτσαλωτή παραλία της Ξεπαπαδιάς, η οποία είναι η μοναδική παραλία σε όλο το Μιραμπέλο που έχει αμιγώς ανατολικό προσανατολισμό και δεν έχει συνήθως κύμα. Δίπλα στην Ξεπαπαδιά υπάρχει ο ναός του Αγίου Διονυσίου.