Σπήλαια

Το Σπήλαιο της Μούμιας βρίσκεται μέσα στον οικισμό της Μιαμούς, στα Αστερούσια Όρη, στα νότια του Ηρακλείου. Η είσοδός του βρίσκεται σε παλιό ερειπωμένο κτίσμα και για αυτό ο εντοπισμός του δεν είναι εύκολος. Η θέση αποτελεί ένα από τα τεκμήρια ανθρώπινης παρουσίας στην περιοχή των Αστερουσίων ήδη από τη Νεολιθική εποχή.

Πρόκειται για μικρή φυσική κοιλότητα με σημαντικό αρχαιολογικό ενδιαφέρον. Ανασκάφηκε το 1897 από τον Ιταλό αρχαιολόγο Antonio Taramelli, ο οποίος δημοσίευσε τα αποτελέσματα της έρευνάς του. Στο εσωτερικό βρέθηκαν διαφορετικά αρχαιολογικά στρώματα, με τα παλαιότερα ευρήματα να χρονολογούνται στη Νεολιθική περίοδο, περίπου στην 4η χιλιετία π.Χ.

Κατά τις ανασκαφές εντοπίστηκαν κεραμικά, λίθινα και οστέινα αντικείμενα, καθώς και άλλα ίχνη ανθρώπινης παρουσίας. Σε νεότερα στρώματα βρέθηκαν επίσης ταφικά κατάλοιπα της Πρωτομινωικής περιόδου, γεγονός που δείχνει ότι ο χώρος χρησιμοποιήθηκε σε διαφορετικές εποχές και με διαφορετικό τρόπο.

Από γεωλογική άποψη, η κοιλότητα έχει σχηματιστεί κατά μήκος ρήγματος μέσα σε ανθρακικά πετρώματα. Τα πετρώματα είναι έντονα κατακερματισμένα από τις τεκτονικές κινήσεις και έχουν σχηματίσει ανθρακικό τεκτονικό λατυποπαγές, δηλαδή ένα πέτρωμα που αποτελείται από γωνιώδη θραύσματα ανθρακικού πετρώματος τα οποία δημιουργήθηκαν από τη θραύση κατά μήκος της ζώνης του ρήγματος. Η έντονη αυτή τεκτονική καταπόνηση εξηγεί και τη σημερινή σαθρότητα των τοιχωμάτων και της οροφής.

Σε πολύ μεταγενέστερη περίοδο κατασκευάστηκε κατοικία μπροστά από την είσοδο, με αποτέλεσμα η φυσική κοιλότητα να ενσωματωθεί ουσιαστικά στο κτίσμα.

Το εσωτερικό αποτελείται από δύο μικρούς χώρους. Ο πρώτος είναι σχετικά ευρύχωρος και παρουσιάζει μεγάλη υγρασία, ενώ το έδαφος σε αρκετά σημεία είναι λασπώδες. Ο δεύτερος είναι στενότερος και ακόμη πιο υγρός. Τα τοιχώματα και η οροφή είναι ιδιαίτερα σαθρά λόγω του έντονου κατακερματισμού των πετρωμάτων και η είσοδος μπορεί να είναι επικίνδυνη. Υπάρχουν επίσης μεταλλικές υποστηρίξεις σε τμήματα της οροφής. Σύμφωνα με κατοίκους της περιοχής, η κοιλότητα παλιότερα συνεχιζόταν βαθύτερα, όμως μέρος της φράχτηκε μετά από καταπτώσεις και κατολισθήσεις.

Η ονομασία «Σπήλαιο της Μούμιας» προέρχεται από τοπική παράδοση, σύμφωνα με την οποία εδώ είχε βρεθεί μια μούμια που ανήκε σε κάποια βασιλοπούλα της αρχαιότητας. Δεν υπάρχει πάντως αρχαιολογική τεκμηρίωση που να επιβεβαιώνει την ιστορία αυτή. Πιο γνωστή είναι η εκδοχή ότι το όνομα Μιαμού προέρχεται από την έκφραση «μία ομού», δηλαδή από τη συγκέντρωση κατοίκων παλιότερων οικισμών σε ένα κοινό σημείο.