Τα Μάλια είναι μια από τις γνωστότερες τουριστικές κωμοπόλεις της Κρήτης, με μεγάλες αμμώδεις παραλίες, έντονη νυχτερινή ζωή και ένα από τα σημαντικότερα μινωικά ανάκτορα του νησιού.

Τα Μάλια βρίσκονται 35 χλμ. ανατολικά του Ηρακλείου, στην εύφορη παράκτια πεδιάδα που απλώνεται μπροστά από τις παρυφές του όρους Σελένα, στην επαρχία Πεδιάδας. Σύμφωνα με μια διαδεδομένη εκδοχή, το όνομά τους προέρχεται από τη λέξη ομαλία, που δηλώνει την επίπεδη έκταση.

Η πεδιάδα των Μαλίων διαθέτει άφθονα υπόγεια νερά και υπήρξε επί αιώνες σημαντική γεωργική περιοχή. Στο παρελθόν λειτουργούσαν εδώ πολλοί ανεμόμυλοι, οι οποίοι αντλούσαν νερό για την άρδευση των καλλιεργειών. Η περιοχή έγινε ιδιαίτερα γνωστή για τις πατάτες, τα πρώιμα κηπευτικά, τις ελιές, τις μπανάνες, τα καρπούζια και άλλα αγροτικά προϊόντα.

Μέχρι τα μέσα του 20ού αιώνα τα Μάλια διατηρούσαν τον χαρακτήρα ενός μικρού αγροτικού οικισμού. Η ταχεία ανάπτυξη του τουρισμού επέκτεινε σταδιακά την πόλη προς την παραλία και τις γειτονικές περιοχές. Σήμερα αποτελούν έναν από τους πιο πολυσύχναστους προορισμούς της βόρειας Κρήτης, γνωστό κυρίως για τις μεγάλες αμμώδεις παραλίες και την έντονη νυχτερινή ζωή.

Η τουριστική ζώνη αναπτύσσεται κατά μήκος του δρόμου που συνδέει τον παλιό οικισμό με την ακτή και συγκεντρώνει πολλά ξενοδοχεία, εστιατόρια, μπαρ και κέντρα διασκέδασης. Αντίθετα, στο παλιό τμήμα των Μαλίων, γύρω από τον ναό του Αγίου Νεκταρίου, διατηρούνται στενά δρομάκια, παλιά σπίτια, μικρές πλατείες και πιο ήσυχοι χώροι εστίασης.

Αξιοθέατα

Το σπουδαιότερο μνημείο της περιοχής είναι το Μινωικό Ανάκτορο των Μαλίων, περίπου 3 χλμ. ανατολικά της σύγχρονης πόλης. Είναι το τρίτο μεγαλύτερο γνωστό μινωικό ανάκτορο της Κρήτης, μετά την Κνωσό και τη Φαιστό. Το αρχαίο όνομα της πόλης που αναπτύχθηκε γύρω του παραμένει άγνωστο, ενώ η παράδοση συνδέει το ανάκτορο με τον μυθικό βασιλιά Σαρπηδόνα, γιο του Δία και της Ευρώπης και αδελφό του Μίνωα.

Το πρώτο ανάκτορο ανεγέρθηκε στις αρχές της 2ης χιλιετίας π.Χ. και καταστράφηκε περίπου το 1700 π.Χ. Στη θέση του κτίστηκε ένα νέο ανακτορικό συγκρότημα, το οποίο καταστράφηκε περίπου το 1450 π.Χ. Γύρω από το ανάκτορο έχει αποκαλυφθεί εκτεταμένη μινωική πόλη με κατοικίες, εργαστήρια, δρόμους και δημόσια κτίρια.

Περίπου 500 μ. βορειοανατολικά του ανακτόρου βρίσκεται το ταφικό συγκρότημα του Χρυσόλακκου. Εκεί ανακαλύφθηκε το περίφημο χρυσό κόσμημα με τις δύο μέλισσες, ένα από τα αριστουργήματα της μινωικής χρυσοχοΐας, το οποίο εκτίθεται σήμερα στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου.

Στον παλιό οικισμό αξίζει μια περιήγηση στα στενά δρομάκια και στις παλιές εκκλησίες. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η Παναγία η Γαλατιανή, ένας τρίκλιτος ναός του οποίου τα κλίτη οικοδομήθηκαν σε διαφορετικές εποχές. Σύμφωνα με την τοπική παράδοση, κατά την ανέγερσή του οι βοσκοί πρόσφεραν γάλα για την παρασκευή του κονιάματος και από αυτό προήλθε η ονομασία του.

Άλλοι αξιόλογοι ναοί είναι ο Άγιος Ιωάννης ο Βαπτιστής, οι Ταξιάρχες, ο Άγιος Δημήτριος, ο Ευαγγελισμός, η Αγία Πελαγία και ο Άγιος Σάββας. Ανατολικά της πόλης, στη θέση Λουτρές, βρίσκεται ο τοιχογραφημένος ναός του Αγίου Γεωργίου, με τον οποίο συνδέονται παλιές λαϊκές παραδόσεις για νεράιδες και άλλα υπερφυσικά πλάσματα.

Απέναντι από την κεντρική παραλία των Μαλίων βρίσκεται μια μικρή νησίδα με το εκκλησάκι της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος, που αποτελεί χαρακτηριστικό σημείο του παραλιακού τοπίου. Όσοι αναζητούν μια πιο ήρεμη ακτή μπορούν να κατευθυνθούν ανατολικά προς την παραλία του Ποταμού, κοντά στον αρχαιολογικό χώρο και στον υγρότοπο των Μαλίων.

Μια όμορφη εκδρομή στην ενδοχώρα είναι το παραδοσιακό χωριό Κράσι, περίπου 10 χλμ. νοτιοδυτικά των Μαλίων. Στην πλατεία του χωριού δεσπόζει ο μνημειακός πλάτανος του Κρασίου, με κορμό περιμέτρου περίπου 24 μ., ενώ δίπλα του υπάρχουν κρήνες με τρεχούμενο νερό. Η διαδρομή περνά από μια καταπράσινη περιοχή με χαμόπρινα και χαρουπιές.