Το Αρκαλοχώρι βρίσκεται περίπου 33χλμ νότια του Ηρακλείου, σε υψόμετρο περίπου 400μ. Αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα οικιστικά και εμπορικά κέντρα της ενδοχώρας του Ηρακλείου και της ιστορικής επαρχίας Μονοφατσίου. Η τοπική οικονομία βασίζεται κυρίως στη γεωργία, την κτηνοτροφία, το εμπόριο και την παροχή υπηρεσιών στους οικισμούς της ευρύτερης περιοχής.

Κάθε Σάββατο πραγματοποιείται στο κέντρο του Αρκαλοχωρίου υπαίθρια αγορά, ένας θεσμός με ρίζες στην περίοδο της Τουρκοκρατίας. Στο Εκθεσιακό Κέντρο της πόλης διοργανώνεται επίσης η Παγκρήτια Αγροτική και Κτηνοτροφική Έκθεση, με προϊόντα, μηχανήματα και υπηρεσίες που σχετίζονται με τον πρωτογενή τομέα.

Σύμφωνα με την επικρατέστερη λαϊκή ερμηνεία, η ονομασία του οικισμού συνδέεται με τη λέξη «άρκαλος», όπως ονομάζεται ο ασβός στην κρητική διάλεκτο. Έχει όμως προταθεί και διαφορετική προέλευση, η οποία συνδέει το τοπωνύμιο με το όνομα Αρκολέων ή με την παλαιότερη μορφή Αρκολεοχώρι. Σε ενετικές πηγές ο οικισμός καταγράφεται ήδη από τα τέλη του 14ου αιώνα.

Αρχαιολογικοί χώροι

Το σημαντικότερο αρχαιολογικό μνημείο της περιοχής είναι το Ιερό Σπήλαιο του Αρκαλοχωρίου, στον λόφο του Προφήτη Ηλία. Στο σπήλαιο βρέθηκε εξαιρετικά μεγάλος αριθμός μεταλλικών αφιερωμάτων, ανάμεσά τους χάλκινα ξίφη και εγχειρίδια, πλάκες χαλκού και διπλοί πελέκεις από χαλκό, χρυσό και ασήμι. Ξεχωρίζει ο περίφημος ενεπίγραφος πέλεκυς του Αρκαλοχωρίου, ο οποίος φέρει δεκαπέντε σύμβολα που δεν έχουν ακόμη αποκρυπτογραφηθεί. Τα σημαντικότερα ευρήματα εκτίθενται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου.

Στην κορυφή και στις πλαγιές του ίδιου λόφου σώζονται ίχνη από την αρχαία πόλη του Αρκαλοχωρίου. Η περιοχή κατοικήθηκε για μεγάλο χρονικό διάστημα και διατηρεί λαξευτές θεμελιώσεις κτιρίων, δεξαμενές και κατάλοιπα εγκαταστάσεων. Βορειότερα, στη θέση Κεφάλα του Γαλατά, βρίσκεται το Μινωικό Ανάκτορο του Γαλατά, ένα σημαντικό ανακτορικό συγκρότημα της μινωικής περιόδου.

Στις 27 Σεπτεμβρίου 2021 η περιοχή επλήγη από ισχυρό σεισμό, ο οποίος προκάλεσε σοβαρές ζημιές σε κατοικίες, δημόσια κτίρια και μνημεία. Το εκκλησάκι του Προφήτη Ηλία, πάνω από το ιερό σπήλαιο, κατέρρευσε και αργότερα ανοικοδομήθηκε.