Οι Αρχάνες είναι μια όμορφη κωμόπολη της επαρχίας Τεμένους, κτισμένη σε υψόμετρο περίπου 380 μέτρων, μέσα σε μια εύφορη λεκάνη ανάμεσα στον Γιούχτα και την Κεφάλα.

Ο οικισμός απέχει περίπου 14 χλμ. από την πόλη του Ηρακλείου και μόλις 7 χλμ. από το μινωικό ανάκτορο της Κνωσού. Την κοιλάδα διαρρέει ο ποταμός Καίρατος, τα νερά του οποίου συνεχίζουν προς το Κνωσανό Φαράγγι και εκβάλλουν στην περιοχή του Κατσαμπά.

Οι Αρχάνες ξεχωρίζουν για τα αναπαλαιωμένα πολύχρωμα σπίτια, τα νεοκλασικά κτίρια, τις αυλές και τα στενά δρομάκια τους. Το 2000 ο οικισμός απέσπασε σημαντική διάκριση στον ευρωπαϊκό διαγωνισμό αναβάθμισης χωριών, ως παράδειγμα ολοκληρωμένης και αειφόρου ανάπτυξης με σεβασμό στην αρχιτεκτονική κληρονομιά.

Στον οικισμό λειτουργούν μικρά μουσεία και συλλογές, μέσα από τα οποία παρουσιάζεται η μακραίωνη ιστορία της περιοχής, από τη Μινωική και τη Βυζαντινή Περίοδο μέχρι τη νεότερη λαϊκή παράδοση. Οι παραδοσιακές κατοικίες, τα δημόσια κτίρια και οι πολυάριθμοι ναοί συμπληρώνουν την εικόνα ενός από τους καλύτερα διατηρημένους ιστορικούς οικισμούς της Κρήτης.

Η κεντρική πλατεία αποτελεί το ζωντανότερο σημείο των Αρχανών, με καφενεία και ταβέρνες που προσφέρουν τοπικούς μεζέδες και παραδοσιακή κρητική κουζίνα. Ιδιαίτερα γνωστό είναι το κρασί των Αρχανών, καθώς η αμπελοκαλλιέργεια και η οινοποίηση έχουν βαθιές ρίζες στην περιοχή.

Σε παλιά λιοτρίβια, φάμπρικες και πατητήρια διατηρούνται στοιχεία από τον τρόπο με τον οποίο παράγονταν παλαιότερα το ελαιόλαδο και το κρασί. Στη μινωική αγρέπαυλη του Βαθυπέτρου, νότια των Αρχανών, έχει αποκαλυφθεί ένα από τα αρχαιότερα σωζόμενα μινωικά πατητήρια της Κρήτης, το οποίο μαρτυρεί τη μακρά παράδοση της περιοχής στην παραγωγή κρασιού.

Το καλοκαίρι διοργανώνονται πολιτιστικές και αγροτικές εκδηλώσεις, αρκετές από τις οποίες συνδέονται με τον τρύγο, το κρασί και τα προϊόντα της κρητικής γης. Οι εκδηλώσεις και τα τοπικά πανηγύρια προσφέρουν στον επισκέπτη την ευκαιρία να γνωρίσει καλύτερα τις παραδόσεις και την καθημερινή ζωή των κατοίκων.

Η περιοχή προσφέρει πολλές επιλογές για περιήγηση στη φύση. Δυτικά των Αρχανών υψώνεται ο Γιούχτας, το ιερό βουνό της μινωικής Κρήτης, με ψηλότερη κορυφή στα 811 μέτρα. Το σχήμα του βουνού θυμίζει ανθρώπινο πρόσωπο σε ύπτια θέση και συνδέθηκε με την παράδοση σύμφωνα με την οποία εδώ βρισκόταν ο τάφος του Δία.

Στον Γιούχτα υπάρχουν σηματοδοτημένες πεζοπορικές διαδρομές, σημαντικά αρχαιολογικά κατάλοιπα, το μινωικό ιερό κορυφής και ο ναός του Αφέντη Χριστού. Ο περιπατητής μπορεί επίσης να ακολουθήσει τμήματα του ευρωπαϊκού μονοπατιού Ε4 προς τη Μυρτιά ή τη διαδρομή προς τον Προφήτη Ηλία.

Άλλες ενδιαφέρουσες επιλογές είναι η διάσχιση του Αρχανιώτικου ή Κνωσανού Φαραγγιού και η επίσκεψη στον κατάφυτο λόφο του Φουρνιού. Εκεί βρίσκεται το όμορφο δάσος του Φουρνιού και μία από τις σημαντικότερες μινωικές νεκροπόλεις, η νεκρόπολη του Φουρνιού.