Μουσεία και Συλλογές
Στα μουσεία και τις συλλογές της Κρήτης, ένα μινωικό αγγείο, μια φωτογραφία από τη Μάχη της Κρήτης κι ένας αργαλειός αφηγούνται διαφορετικές ιστορίες του ίδιου νησιού. Από τα μεγάλα μουσεία των πόλεων μέχρι τις μικρές συλλογές των χωριών, οι εκθέσεις φέρνουν κοντά την ιστορία, την καθημερινή ζωή, την τέχνη και τη φύση της Κρήτης.
Αρχαιολογικά και ιστορικά μουσεία
Στα αρχαιολογικά μουσεία και τις συλλογές εκτίθενται ευρήματα από οικισμούς, ανάκτορα, ιερά και νεκροπόλεις. Στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου ξεχωρίζουν τα έργα του μινωικού πολιτισμού, ενώ οι τοπικές συλλογές συνδέουν τα ευρήματα με τους τόπους όπου ανακαλύφθηκαν.
Τα ιστορικά μουσεία παρουσιάζουν όψεις της μεσαιωνικής και της νεότερης ιστορίας του νησιού. Έργα εκκλησιαστικής τέχνης, έγγραφα και αντικείμενα φωτίζουν διαφορετικές περιόδους, ενώ φωτογραφίες και προσωπικά κειμήλια διατηρούν τη μνήμη της Μάχης της Κρήτης και της Αντίστασης.
Λαογραφία και καθημερινή ζωή
Στα λαογραφικά μουσεία, γεωργικά εργαλεία, υφαντά, σκεύη και έπιπλα δείχνουν πώς οργανωνόταν η ζωή στο σπίτι, στο χωράφι και στο εργαστήρι. Μια μικρή συλλογή σ’ ένα χωριό μπορεί να διασώζει λεπτομέρειες για τις τοπικές τέχνες και τα επαγγέλματα που δύσκολα συναντά κανείς αλλού.
Φυσική ιστορία και επιστήμες
Οι συλλογές φυσικής ιστορίας και επιστημών στρέφουν το βλέμμα στα πετρώματα, στα ζώα και στα φυτά του νησιού. Στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης, η χλωρίδα και η πανίδα παρουσιάζονται μέσα από τα περιβάλλοντα στα οποία ζουν, προσφέροντας έναν διαφορετικό τρόπο να γνωρίσει κανείς το κρητικό τοπίο.
Τέχνες και πολιτισμός
Πινακοθήκες, χώροι τέχνης και πολιτισμού και μουσεία αφιερωμένα σε δημιουργούς παρουσιάζουν έργα και μαρτυρίες από την πολιτιστική ζωή του νησιού. Στη Μυρτιά, το Μουσείο Νίκου Καζαντζάκη συνδέει τα βιβλία του συγγραφέα με τη ζωή, τα ταξίδια και τους ανθρώπους του μέσα από προσωπικά τεκμήρια και αλληλογραφία.
Αρχαιολογικά Μουσεία
Στα αρχαιολογικά μουσεία της Κρήτης, τα ευρήματα από σπίτια, ανάκτορα, ιερά και τάφους δείχνουν πώς ζούσαν οι άνθρωποι στο νησί από τη Νεολιθική εποχή έως τους ρωμαϊκούς χρόνους. Στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου ξεχωρίζει η συλλογή μινωικών αρχαιοτήτων, με αντικείμενα που φωτίζουν την καθημερινή ζωή, την τέχνη και τη λατρεία στον μινωικό κόσμο. Τα περιφερειακά μουσεία δείχνουν πώς εξελίχθηκαν διαφορετικές περιοχές του νησιού. Στη Χαλέπα, το Αρχαιολογικό Μουσείο Χανίων παρουσιάζει ευρήματα από τη δυτική Κρήτη, ενώ το Μουσείο Ελεύθερνας συνδέει τα ευρήματα της αρχαίας πόλης με τον ομηρικό κόσμο. Στο Αρχαιολογικό Μουσείο Μεσαράς, η έκθεση ακολουθεί την ιστορία της πεδιάδας από τους προϊστορικούς έως τους πρώτους χριστιανικούς χρόνους. Στην ανατολική Κρήτη, το Αρχαιολογικό Μουσείο Αγίου Νικολάου φιλοξενεί, μεταξύ άλλων, τα κτερίσματα από το πρωτομινωικό νεκροταφείο της Αγίας Φωτιάς. Στο Αρχαιολογικό Μουσείο Σητείας ξεχωρίζουν τα ευρήματα από το ανάκτορο της Κάτω Ζάκρου και το χρυσελεφάντινο αγαλματίδιο από το Παλαίκαστρο. Την εικόνα συμπληρώνουν τα αρχαιολογικά μουσεία του Ρεθύμνου και της Κισάμου, καθώς και οι συλλογές στις Αρχάνες, στην Ιεράπετρα και στο Γάζι. Αυτές οι μικρότερες συλλογές βοηθούν να συνδέσει κανείς τα ευρήματα με τους τόπους όπου ανακαλύφθηκαν, από το μινωικό συγκρότημα των Αρχανών έως την αρχαία Ιεράπυτνα.
Ιστορικά Μουσεία
Στα ιστορικά μουσεία της Κρήτης, εικόνες, χάρτες, επιστολές και προσωπικά αντικείμενα δείχνουν πώς άλλαξε το νησί μέσα στους αιώνες. Στο Ιστορικό Μουσείο Κρήτης, στο Ηράκλειο, οι συλλογές καλύπτουν την περίοδο από τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες έως τη σύγχρονη εποχή. Ανάμεσα στα εκθέματα ξεχωρίζουν τα έργα του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου και τα τεκμήρια για τη Μάχη της Κρήτης, την Κατοχή και την Αντίσταση. Στα Χανιά, το Ιστορικό Αρχείο Κρήτης διαφυλάσσει έγγραφα και αλληλογραφία από τις κρητικές επαναστάσεις. Στο παλιό λιμάνι, το Ναυτικό Μουσείο Κρήτης παρουσιάζει τη ναυτική παράδοση μέσα από ομοιώματα πλοίων και όργανα ναυσιπλοΐας. Στη Βυζαντινή και Μεταβυζαντινή Συλλογή Χανίων, ψηφιδωτά, τοιχογραφίες και εικόνες δίνουν μια εικόνα της τέχνης και της λατρείας στην περιοχή. Στο Μουσείο Εθνικής Αντίστασης Θερίσου, φωτογραφίες, εφημερίδες και κειμήλια αγωνιστών αφηγούνται την ιστορία της Αντίστασης στην Κρήτη. Τη στρατιωτική ιστορία του νησιού μπορεί κανείς να γνωρίσει και στο Στρατιωτικό Μουσείο Χρωμοναστηρίου, ενώ μικρότερες συλλογές, όπως εκείνες στα Βορίζια, στα Κεραμιά και στο Ασκύφου, συνδέουν τα γεγονότα με τις κοινότητες που τα έζησαν. Σε ορισμένους τόπους μνήμης, μέρος της ιστορίας είναι ο ίδιος ο χώρος. Στον Πλατανιά, οι υπόγειες στοές που κατασκεύασαν οι γερμανικές δυνάμεις κατοχής στεγάζουν έκθεση με κειμήλια του πολέμου. Στα ενετικά τείχη του Ηρακλείου, η Στοά Μακάσι, που χρησιμοποιήθηκε ως χώρος κράτησης κατά την Κατοχή, φιλοξενεί πλέον τη μόνιμη Έκθεση Ενθυμημάτων Εθνικής Αντίστασης.
Φυσική Ιστορία και Επιστήμες
Στο παραλιακό μέτωπο του Ηρακλείου, το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης του Πανεπιστημίου Κρήτης παρουσιάζει το φυσικό περιβάλλον του νησιού και της Ανατολικής Μεσογείου. Τα διοράματα δείχνουν πώς μοιάζουν διαφορετικοί βιότοποι, από τα ψηλά βουνά μέχρι τα κωνοφόρα δάση, ενώ τα διαδραστικά εκθέματα δίνουν στα παιδιά την ευκαιρία να εξερευνήσουν τη φύση μέσα από το παιχνίδι. Στις Γούρνες, το CRETAquarium του Ελληνικού Κέντρου Θαλασσίων Ερευνών στρέφει το βλέμμα κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας. Από τους καρχαρίες έως τους ιππόκαμπους, τα είδη που φιλοξενεί δίνουν μια εικόνα της ποικιλίας της θαλάσσιας ζωής στη Μεσόγειο. Στα Λευκά Όρη, το Κέντρο Πληροφόρησης στο Ξυλόσκαλο του Ομαλού βρίσκεται κοντά στην είσοδο του φαραγγιού της Σαμαριάς. Είναι ένα σημείο γνωριμίας με τον Εθνικό Δρυμό, τη φύση του και τη σχέση των ανθρώπων με το ορεινό τοπίο. Η γνωριμία με τις επιστήμες συνεχίζεται και πέρα από τη φυσική ιστορία. Οι δράσεις για το κοινό του Αστεροσκοπείου Σκίνακα φέρνουν την αστρονομία πιο κοντά στους επισκέπτες. Στο Μουσείο Ιατρικής Κρήτης, παλιά ιατρικά εργαλεία, φαρμακευτικά σκεύη και βιβλία δείχνουν πώς άλλαξε η ιατρική πρακτική με τον χρόνο.
Λαογραφικά Μουσεία
Στα λαογραφικά μουσεία της Κρήτης, ένας αργαλειός, ένα σαμάρι ή ένα γιορτινό ένδυμα δείχνουν πώς ζούσαν και εργάζονταν οι άνθρωποι του νησιού. Τα εκθέματα συνδέουν την καθημερινότητα στο σπίτι, στο χωράφι και στο εργαστήρι με τα έθιμα και τις γιορτές της κοινότητας. Σε αρκετές περιπτώσεις, μέρος της εμπειρίας είναι και το ίδιο το κτίριο, όπως το παραδοσιακό καμαρόσπιτο στο Γαβαλοχώρι ή το ενετικό αρχοντικό που στεγάζει το Ιστορικό και Λαογραφικό Μουσείο Ρεθύμνου. Στη Χερσόνησο, το υπαίθριο μουσείο Λυχνοστάτης παρουσιάζει το αγροτικό και το αστικό κρητικό σπίτι, εργαστήρια παραδοσιακών επαγγελμάτων και κήπους με αρωματικά φυτά. Στο Μουσείο Κρητικής Εθνολογίας στους Βώρους, η διατροφή, η υφαντική και τα έθιμα παρουσιάζονται μαζί, δίνοντας μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα της ζωής στην κρητική ύπαιθρο. Οι τοπικές συλλογές αναδεικνύουν και τις ιδιαίτερες τέχνες κάθε τόπου. Στο Λαογραφικό Μουσείο Γαβαλοχωρίου ξεχωρίζει το κοπανέλι, η δαντέλα που πλέκεται με ξύλινα μασούρια, ενώ στο Λαογραφικό Μουσείο Σητείας τα υφαντά, τα κεντήματα και οι φορεσιές δείχνουν πώς ντύνονταν οι άνθρωποι και τι χρησιμοποιούσαν για να στολίσουν τα σπίτια τους. Άλλες συλλογές εστιάζουν σε μία πλευρά της καθημερινής ζωής. Το Μουσείο Ελιάς Βουβών συγκεντρώνει παραδοσιακά εργαλεία της ελαιοκομίας, ενώ το Μουσείο Σχολικής Ζωής, στο παλιό δημοτικό σχολείο του Νεροκούρου, έχει ως θέμα την καθημερινότητα στο σχολείο. Στο Χουδέτσι, η συλλογή μουσικών οργάνων του Λαβυρίνθου δίνει την ευκαιρία να γνωρίσει κανείς μουσικές παραδόσεις από την Κρήτη και άλλους τόπους.
Χώροι Τεχνών και Πολιτισμού
Οι πινακοθήκες και οι χώροι τέχνης της Κρήτης στεγάζονται συχνά σε κτίρια με δική τους ιστορία. Στο Ηράκλειο, η Βασιλική του Αγίου Μάρκου, απέναντι από τα Λιοντάρια, είναι ένας από τους εκθεσιακούς χώρους της Δημοτικής Πινακοθήκης. Στα Χανιά, η Δημοτική Πινακοθήκη παρουσιάζει περιοδικές εκθέσεις, ενώ στην παλιά πόλη του Ρεθύμνου η συλλογή του Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης Κρήτης έχει ως πυρήνα τα έργα του Ρεθυμνιώτη ζωγράφου Λευτέρη Κανακάκι. Χώροι τέχνης υπάρχουν και έξω από τις μεγάλες πόλεις. Στον Κερατόκαμπο, η Πινακοθήκη Βιάννου δημιουργήθηκε με πρωτοβουλία του τοπικού πολιτιστικού συλλόγου και με δωρεές έργων από καλλιτέχνες. Στην Αξό Μυλοποτάμου, το Μουσείο Ξυλογλυπτικής του Γιώργου Κουτάντου είναι και εργαστήριο. Ανάμεσα στα γλυπτά του συναντά κανείς μορφές από την κρητική ύπαιθρο, όπως τον λυράρη και τους ανθρώπους που πηγαίνουν στο χωράφι. Στη Σούδα, το Μουσείο Τυπογραφίας είναι αφιερωμένο στην ιστορία της έντυπης σελίδας. Η συλλογή του ξεκίνησε από τον Γιάννη και την Ελένη Γαρεδάκη και δίνει στον επισκέπτη την ευκαιρία να γνωρίσει την τυπογραφία ως τέχνη και ως επάγγελμα. Άλλοι χώροι συνδέουν τους δημιουργούς με τους τόπους τους. Στη Μυρτιά, το Μουσείο Νίκου Καζαντζάκη παρουσιάζει τη ζωή και το έργο του συγγραφέα μέσα από την αλληλογραφία του, τα βιβλία και τα ταξίδια του. Στο Φόδελε, το Μουσείο Δομήνικου Θεοτοκόπουλου παρουσιάζει αντίγραφα έργων του και μια αναπαράσταση του εργαστηρίου του. Στα Ανώγεια βρίσκεται το πατρικό σπίτι του Νίκου Ξυλούρη.
