Κρήτη

Πολύ κοντά στην έρημη σήμερα μονή του Προφήτη Ηλία και λίγο πριν την αρχαία ακρόπολη του Σμαρίου βρίσκεται ο λιτός μονόχωρος ναός της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Χριστού, το εσωτερικό του οποίου φέρει τοιχογραφίες του 14ου αιώνα. Ανάμεσα στις τοιχογραφίες που διακρίνονται ακόμη περιλαμβάνονται σκηνές από το Δωδεκάορτο (δηλαδή τις δώδεκα σημαντικές γιορτές του έτους), διάφοροι άγιοι, συλλειτουργούντες ιεράρχες και η Δέηση.

Η μονή του Αγίου Ιωάννη στην περιοχή Βούλγαρης σήμερα δεν κατοικείται και σώζεται μόνο ο ναός του Αγίου Ιωάννη του Πρόδρομου (24 Ιουνίου) και ελάχιστα ίχνη κελιών. Το μοναστήρι λειτούργησε πιθανώς από τον 15ο αιώνα και σύντομα απέκτησε τεράστια περιουσία (με χιλιάδες ελαιόδεντρα).

Ο κοιμητηριακός ναός του Αγίου Ονουφρίου βρίσκεται σε κοντινή απόσταση από το χωριό Γέννα Αμαρίου. Φέρει τοιχογραφίες του 14ου αιώνα σε σχετικά καλή κατάσταση, ενώ το τέμπλο είναι πέτρινο. Η πρόσβαση γίνεται μέσω βατού τσιμεντόδρομου.

Η Παναγία η Σκαφιδιανή βρίσκεται στην τοποθεσία Σκαφιδάκια ή Σκαφίδια κι έχει πολύ όμορφη θέα στην τριγύρω περιοχή. Είναι μικρός μονόχωρος ναός με δύο αψιδώματα σε κάθε πλευρά, που στο εσωτερικό φέρει τοιχογραφίες του 1347 από τον Ιωακείμ, ο οποίος ανήκε στο εργαστήριο του ονομαστού αγιογράφου της Ανατολικής Κρήτης Ιωάννη Παγωμένου.

Περίπου 300μ. έξω από τη μονή βρίσκεται η εκκλησία της Αγίας Μαρίνας με παλιές τοιχογραφίες. Η εκκλησία φέρει το οικόσημο της οικογένειας Καλλέργη, μιας από τις σπουδαιότερες οικογένειες της Ενετικής περιόδου, γεγονός που υποδηλώνει ότι η περιοχή ήταν δικό της φέουδο.

Στον εγκαταλελειμμένο σήμερα οικισμό του Φραθιά ή άλλοτε Μέσα Φραθιά, κοντά στη μονή Ξερών Ξύλων, βρίσκεται ο ναός του Αγίου Ιωάννη, που για κάποτε αποτέλεσε καθολικό ενός μικρού μοναστηριού.

Ο ναός της Παναγίας στα Ζαχαριανά είναι αφιερωμένος στην Κοίμηση της Θεοτόκου και χρονολογείται από τον 10ο-11ο αιώνα. Έχει πολύ ιδιαίτερη αρχιτεκτονική, με σχήμα ελεύθερου σταυρού με τρούλο. Η συναρμογή του τρούλου με το τύμπανο γίνεται με γωνιακές κόγχες, στοιχείο που αποτελεί σπάνια περίπτωση και ο ναός ανήκει σε ένα από τα τέσσερα παραδείγματα που υπάρχουν στην Κρήτη.

Το εκκλησάκι του Μιχαήλ Αρχαγγέλου είναι πολύ λιτό εξωτερικά όπως και όλα σχεδόν τα εκκλησάκια της Δυτικής Κρήτης και στερείται τεχνοτροπιών εκτός του εντυπωσιακού τριπλού σημαιοστάτη δίπλα στην πόρτα. Το σκηνικό όμως στο εσωτερικό του ναού αλλάζει δραματικά και μόλις μπει κάποιος μέσα εντυπωσιάζεται αμέσως από τις πλούσιες αγιογραφίες.