Η ασκελετούρα είναι από τα φυτά που κυριαρχούν με την ανθοφορία τους στο φθινοπωρινό τοπίο της Κρήτης. Από τη μια άκρη του νησιού ως την άλλη, τα ψηλά της στελέχη, γεμάτα μικρά λευκά άνθη, ξεχωρίζουν ανάμεσα στις πέτρες και τα ξερά φρύγανα. Τον Οκτώβρη, για παράδειγμα, στις βραχώδεις ακτές των Αστερουσίων, χιλιάδες άνθη σκεπάζουν κατά τόπους τις ασβεστολιθικές πλαγιές.
Ένα αγριοκρέμμυδο που βγάζει πρώτα τα άνθη
Στη βιβλιογραφία για τη χλωρίδα της Κρήτης η ασκελετούρα αναφέρεται ως Drimia maritima με την ευρεία έννοια, ενώ η βοτανική βάση του Kew καταγράφει για την Κρήτη το Drimia numidica.
Στην Κρήτη τη λέμε ασκελετούρα, ενώ στη Σητεία τη συναντάμε και ως αθανατοκρομμύδα. Σε διάφορα μέρη της Ελλάδας είναι γνωστή ως σκίλλα, σκιλλοκρεμμύδα, αγριοκρεμμύδα, σκυλοκρέμμυδο ή μπότσικας. Σε μέρη της δυτικής Ελλάδας τη λένε βασιλίτσα ή αγιοβασιλίτσα, ονόματα που συνδέονται με την Πρωτοχρονιά. Στη Λέρο τη λένε κεράκι. Από μακριά καταλαβαίνεις το γιατί. Τα ανθισμένα στελέχη μοιάζουν με λευκά κεριά σκορπισμένα στην πλαγιά. Από κοντά βλέπεις πως κάθε «κερί» αποτελείται από δεκάδες μικρά άνθη σαν αστέρια. Ανοίγουν διαδοχικά από τη βάση προς την κορυφή, γι’ αυτό στο ίδιο στέλεχος βλέπεις ανοιχτά λουλούδια χαμηλά και κλειστά μπουμπούκια ψηλότερα.
Στην Κρήτη τη συναντάμε σε πετρώδεις πλαγιές, σε φρυγανότοπους και στις άκρες των δρόμων, κοντά στη θάλασσα αλλά και στην ενδοχώρα. Περνά το ξερό καλοκαίρι σε λήθαργο, με τα αποθέματά της στον μεγάλο βολβό. Από τα τέλη του καλοκαιριού αρχίζουν να βγαίνουν τα ανθοφόρα στελέχη, που μπορούν να φτάσουν το ενάμισι μέτρο. Τα πλατιά, πράσινα φύλλα εμφανίζονται αργότερα, όταν πια τα άνθη μαραίνονται. Γι’ αυτό βλέπεις τα λευκά άνθη να υψώνονται μέσα από ένα τοπίο που ακόμη κρατά τα χρώματα του καλοκαιριού.
Το γούρι στην πόρτα
Σε χωριά της Κρήτης, την Πρωτοχρονιά κρεμούσαν μια ασκελετούρα στην εξώπορτα για να πάει καλά η χρονιά. Ο βολβός μπορεί να βγάλει καινούργια φύλλα ακόμη κι όταν έχει βγει από το χώμα. Σ’ αυτή την αντοχή έβλεπαν μια δύναμη που ήθελαν να περάσει και στο σπιτικό τους. Πίστευαν πως το φυτό έφερνε καλοτυχία και πως, κρεμασμένο στην πόρτα, κρατούσε μακριά το κακό μάτι.
Ο βολβός μοιάζει με μεγάλο κρεμμύδι, αλλά είναι τοξικός αν φαγωθεί.
Πολλά άνθη, βαρύς χειμώνας;
Στη Μεσαρά έλεγαν πως, όταν η ασκελετούρα βγάλει ψηλό βλαστό και γεμίσει άνθη σε μεγάλο μήκος, ο χειμώνας θα έχει βροχές και κρύα. Στο Ρέθυμνο κοιτούσαν το «λατζούνι», όπως έλεγαν το ανθισμένο στέλεχος. Αν άνοιγε ολόκληρο, περίμεναν βαρυχειμωνιά. Αν άνοιγε ως τη μέση, περίμεναν πιο ήπιο χειμώνα. Σε άλλες αφηγήσεις, το σημάδι ήταν το πόσο νωρίς άνθιζε το φυτό.
Η ιδέα ότι η πλούσια ανθοφορία προμηνύει βαρύ χειμώνα ανήκει στη λαϊκή παράδοση, χωρίς επιστημονική επιβεβαίωση. Τα λευκά άνθη είναι πάντως ένα γνώριμο σημάδι ότι το φθινόπωρο έχει φτάσει στην Κρήτη. Τα βλέπεις στις πλαγιές πάνω από το Λιβυκό, αλλά και σ’ έναν ξερό λόφο της ενδοχώρας ή στην άκρη ενός δρόμου που μέχρι πριν λίγες μέρες έμοιαζε ολότελα καλοκαιρινός.






Ασκελετούρα






























































