Ο Λιμένας Χερσονήσου είναι ένα από τα γνωστότερα τουριστικά θέρετρα της Κρήτης, περίπου 28 χλμ. ανατολικά του Ηρακλείου, στην επαρχία Πεδιάδας.

Η περιοχή συνδυάζει πολυσύχναστες και πιο ήρεμες παραλίες, υδάτινα πάρκα, χώρους διασκέδασης και σημαντικά αρχαιολογικά μνημεία. Σε μικρή απόσταση βρίσκονται οι παραδοσιακοί οικισμοί Άνω Χερσόνησος, Πισκοπιανό και Κουτουλουφάρι, οι οποίοι διατηρούν διαφορετικό χαρακτήρα από τον παραθαλάσσιο οικισμό.

Σύντομη περιήγηση στη Χερσόνησο

Πριν από την ανάπτυξη του τουρισμού, ο Λιμένας Χερσονήσου ήταν ένας μικρός παραθαλάσσιος οικισμός που εξυπηρετούσε κυρίως τους ψαράδες και τις εμπορικές ανάγκες της περιοχής. Με την πάροδο του χρόνου επεκτάθηκε γύρω από το παλιό λιμάνι και εξελίχθηκε σε ένα από τα μεγαλύτερα τουριστικά κέντρα της Κρήτης.

Στη δυτική πλευρά της παραλιακής ζώνης βρίσκεται το ακρωτήριο Σαραντάρης με το γραφικό εκκλησάκι του Αγίου Γεωργίου. Από εδώ αρχίζουν τα συνεχόμενα Λιμανάκια της Χερσονήσου, μικροί προστατευμένοι κόλποι με αμμώδεις ή βραχώδεις παραλίες. Κατά μήκος της ακτής λειτουργούν ξενοδοχεία, χώροι εστίασης και καφετέριες.

Ανατολικά από τα Λιμανάκια υψώνεται ο λόφος Καστρί, δίπλα στο σημερινό λιμάνι. Στην κορυφή του διατηρούνται τα ερείπια μιας σημαντικής παλαιοχριστιανικής βασιλικής με ψηφιδωτά δάπεδα. Στην ανατολική πλευρά του λόφου βρίσκεται η γραφική εκκλησία της Αγίας Παρασκευής, τμήμα της οποίας είναι διαμορφωμένο μέσα στον βράχο. Από το σημείο υπάρχει ωραία θέα προς το λιμάνι και τον φάρο.

Από το λιμάνι αρχίζει ο πολυσύχναστος παραλιακός δρόμος, με καταστήματα, εστιατόρια, καφετέριες και χώρους νυχτερινής διασκέδασης. Ακριβώς από κάτω εκτείνεται η κεντρική παραλία της Χερσονήσου. Κατά την τουριστική περίοδο αναχωρούν από το λιμάνι εκδρομικά σκάφη προς τις ακτές της περιοχής και, ανάλογα με τα προγραμματισμένα δρομολόγια, προς τη Ντία.

Ανατολικότερα συναντώνται οι πολυσύχναστες παραλίες της Ανατολικής Χερσονήσου και οι μεγάλες ξενοδοχειακές μονάδες. Προς το ακρωτήριο Δράπανο η δόμηση σταδιακά αραιώνει. Στην ίδια περιοχή λειτουργεί το Υπαίθριο Μουσείο Λυχνοστάτης, αφιερωμένο στην παραδοσιακή ζωή, τη λαϊκή αρχιτεκτονική και τις παλιές ασχολίες της Κρήτης.

Ιστορία

Η περιοχή κατοικείται τουλάχιστον από τη Μινωική Περίοδο. Ίχνη μινωικών εγκαταστάσεων έχουν εντοπιστεί στο Καστρί και στον Ανισαρά, ενώ η φυσικά προστατευμένη θέση του λιμανιού ευνόησε τη διαχρονική ανάπτυξη του οικισμού.

Κατά την Κλασική και την Ελληνιστική Περίοδο αναπτύχθηκε εδώ η αρχαία Χερρόνησος, μια σημαντική λιμενική πόλη που συνδέθηκε στενά και αργότερα πολιτικά με την ισχυρή πόλη της Λύττου. Η Χερρόνησος έκοβε δικά της νομίσματα, συχνά με ναυτικά σύμβολα, γεγονός που φανερώνει τη στενή σχέση της με τη θάλασσα και το εμπόριο.

Στο Καστρί έχουν βρεθεί κατάλοιπα αρχαιότερων κτιρίων και ενός πιθανού ιερού της Αρτέμιδος Βριτομάρτιδος, καθώς και νομίσματα, αγγεία και ειδώλια. Τμήματα των αρχαίων οχυρώσεων διακρίνονται ακόμη γύρω από τον λόφο. Στην ευρύτερη περιοχή έχει επίσης ανασκαφεί νεκροταφείο με αγγεία, κοσμήματα και νομίσματα.

Η Χερρόνησος γνώρισε ιδιαίτερη ακμή κατά τη Ρωμαϊκή Περίοδο. Διέθετε οργανωμένο λιμάνι, θέατρο, λουτρικές εγκαταστάσεις, δεξαμενές και άλλα δημόσια κτίρια. Το αρχαίο θέατρο δεν διατηρείται, καθώς μεγάλο μέρος του οικοδομικού υλικού του χρησιμοποιήθηκε σε μεταγενέστερες κατασκευές. Κοντά στον παραλιακό δρόμο σώζεται ο Σαρακηνός, ρωμαϊκό οικοδόμημα με ψηφιδωτή διακόσμηση, το οποίο θεωρείται ότι αποτελούσε μνημειακή κρήνη.

Κατά τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες η Χερσόνησος παρέμεινε σημαντικό αστικό και εκκλησιαστικό κέντρο. Η τρίκλιτη βασιλική στο Καστρί, μία από τις μεγαλύτερες της Κρήτης, κτίστηκε στα τέλη του 5ου αιώνα πάνω σε αρχαιότερα κτίρια. Ακολουθούσε αρχιτεκτονικά πρότυπα της Ανατολικής Μεσογείου και ήταν διακοσμημένη με ψηφιδωτά δάπεδα, τμήματα των οποίων διατηρούνται.

Μια δεύτερη σημαντική παλαιοχριστιανική βασιλική έχει εντοπιστεί περίπου 2 χλμ. ανατολικά του λιμανιού, στη θέση όπου βρίσκεται σήμερα ο ναός του Αγίου Νικολάου. Τμήμα των καταλοίπων βρίσκεται πολύ κοντά στη θάλασσα, ενώ διατηρούνται αξιόλογα ψηφιδωτά δάπεδα με γεωμετρικά, φυτικά και ζωικά θέματα.

Κατά την Οθωμανική Περίοδο το λιμάνι χρησιμοποιήθηκε για τη διακίνηση προϊόντων της επαρχίας Πεδιάδας, κυρίως ελαιολάδου και χαρουπιών, ενώ σε περιόδους επαναστάσεων εξυπηρέτησε και τον ανεφοδιασμό των επαναστατών.