Αρχαία Ιεράπυτνα (Ιεράπετρα)
Η σημερινή πόλη της Ιεράπετρας είναι κτισμένη θέση που βρισκόταν η αρχαία πόλη Ιεράπυτνα. Το σημερινό της όνομα Ιεράπετρα προηγήθηκαν άλλα ονόματα όπως Κύρβα, Κάμιρος, Πύτνα, Ιεράπυτνα.
Πόλη Ιεράπετρας
Η Ιεράπετρα βρίσκεται 30 χλμ. νότια του Αγίου Νικολάου, κοντά στο στενότερο σημείο της Κρήτης, και είναι η νοτιότερη πόλη της Ελλάδας.
Η Ιεράπετρα είναι μια σύγχρονη και ζωντανή παραθαλάσσια πόλη, με οικονομία που βασίζεται κυρίως στη γεωργία και στον τουρισμό. Στην εύφορη πεδιάδα γύρω από την πόλη παράγονται μεγάλες ποσότητες πρώιμων κηπευτικών, σημαντικό μέρος των οποίων εξάγεται στην ευρωπαϊκή αγορά. Η πόλη διαθέτει οργανωμένες τουριστικές υποδομές, μεγάλα και μικρά ξενοδοχεία, εστιατόρια, καφετέριες και όμορφες παραλίες. Ο παραλιακός δρόμος αποτελεί το πιο ζωντανό σημείο της, ιδιαίτερα τα καλοκαιρινά βράδια.
Η σύγχρονη πόλη είναι κτισμένη στη θέση της αρχαίας Ιεράπυτνας. Στη μακραίωνη ιστορία της η πόλη συνδέθηκε με ονομασίες όπως Κύρβα, Κάμιρος, Πύτνα και Ιεράπυτνα. Η στρατηγική θέση της, κοντά στο στενότερο τμήμα της Κρήτης και απέναντι από τις ακτές της Βόρειας Αφρικής, ευνόησε την ανάπτυξη του εμπορίου και της ναυσιπλοΐας.
Η σημαντικότερη αντίπαλος της Ιεράπυτνας στην Ανατολική Κρήτη ήταν η Πραισός, την οποία κατέστρεψε το 155 π.Χ. Σταδιακά απέκτησε μία από τις μεγαλύτερες επικράτειες των κρητικών πόλεων, η οποία εκτεινόταν από την περιοχή του Τσούτσουρα έως τον Ξερόκαμπο. Στη συνέχεια συγκρούστηκε με την ισχυρή Ίτανο, κοντά στο σημερινό Βάι.
Κατά τη Ρωμαϊκή Περίοδο η Ιεράπυτνα γνώρισε μεγάλη ακμή και εξελίχθηκε σε μία από τις σημαντικότερες πόλεις της Κρήτης. Το λιμάνι της απέκτησε ιδιαίτερη σημασία λόγω της θέσης του στους θαλάσσιους δρόμους προς την Αίγυπτο και την Ανατολική Μεσόγειο. Η πόλη διατήρησε τη σημασία της κατά την Πρώτη Βυζαντινή Περίοδο, αλλά αργότερα υπέστη καταστροφές από τις αραβικές επιδρομές. Κατά την Ενετοκρατία ενισχύθηκε η οχύρωσή της και κατασκευάστηκε το κάστρο της Ιεράπετρας.
Το γνωστότερο αξιοθέατο της πόλης είναι το παραθαλάσσιο φρούριο Καλές, στην είσοδο του παλιού λιμανιού. Οι απαρχές του ανάγονται στην Ενετική Περίοδο, αλλά το φρούριο υπέστη μεταγενέστερες επεμβάσεις και προσθήκες. Σήμερα αποτελεί σημαντικό αρχαιολογικό χώρο και φιλοξενεί επιλεγμένες πολιτιστικές εκδηλώσεις.
Αξίζει επίσης μια περιήγηση στην Παλιά Πόλη, στην περιοχή Κάτω Μερά. Εκεί βρίσκεται το «Σπίτι του Ναπολέοντα», όπου, σύμφωνα με την τοπική παράδοση, διανυκτέρευσε ανώνυμα ο Ναπολέων Βοναπάρτης τον Ιούλιο του 1798, κατά το ταξίδι του προς την Αίγυπτο. Η παράδοση αναφέρει ότι το επόμενο πρωί άφησε σημείωμα με το οποίο αποκάλυπτε την ταυτότητά του.
Στην Κάτω Μερά βρίσκονται ακόμη το οθωμανικό τέμενος και η κρήνη που το συνοδεύει. Κοντά στο Δημαρχείο βρίσκεται η παλιά Οθωμανική Σχολή, κτισμένη το 1899, η οποία στεγάζει σήμερα την Αρχαιολογική Συλλογή Ιεράπετρας. Τα εκθέματά της προέρχονται από την αρχαία Ιεράπυτνα και την ευρύτερη περιοχή και χρονολογούνται από την Εποχή του Χαλκού έως τον 4ο αιώνα μ.Χ.
Το Κάστρο της Ιεράπετρας
Η Ιεράπετρα διέθετε ήδη από την Ενετική Περίοδο το παραθαλάσσιο φρούριο Καλές, αλλά δεν περιβαλλόταν από συνεχή οχυρωματικό περίβολο. Το χαμηλό χερσαίο τείχος γύρω από την πόλη κατασκευάστηκε αργότερα από τους Οθωμανούς, οι οποίοι αισθάνονταν ανασφαλείς εξαιτίας της πίεσης του τοπικού πληθυσμού. Το τείχος περιέβαλλε την Ιεράπετρα μόνο από την πλευρά της στεριάς και η διάταξή του είναι γνωστή κυρίως από το σχέδιο του Άγγλου περιηγητή Thomas Abel Brimage Spratt. Το τείχος ξεκινούσε από την προκυμαία, ανατολικά από το σημερινό κτίριο της Αρχαιολογικής Συλλογής Ιεράπετρας, και περνούσε από την πλατεία Κοθρή και την πλατεία του Τζαμιού, πριν καταλήξει στην περιοχή Σαρακήνα. Διέθετε δύο κύριες πύλες: μία στη βόρεια πλευρά, κοντά στη σημερινή πλατεία Δημαρχείου, και μία στη δυτική πλευρά, κοντά στην πλατεία Τζαμιού. Εξωτερικά, το τείχος περιβαλλόταν από τάφρο γεμάτη νερό, πλάτους περίπου 2,50 μ. και βάθους 1,50 μ., την οποία οι κάτοικοι αποκαλούσαν χεντέκι. Οι οχυρώσεις επισκευάστηκαν το 1823 και ξανά το 1829. Μετά την αποχώρηση των Οθωμανών από την Κρήτη, το 1898, αποφασίστηκε η κατεδάφιση του τείχους για αισθητικούς, πολεοδομικούς και πολιτικούς λόγους. Η κατεδάφιση πραγματοποιήθηκε παρουσία του Γάλλου ναυάρχου Édouard Pottier, ο οποίος έδωσε συμβολικά το σύνθημα στους κατοίκους. Σύμφωνα με την τοπική ιστορική αφήγηση, περίπου 1.500 κάτοικοι συμμετείχαν στην καταστροφή των οχυρώσεων, οι οποίες είχαν ταυτιστεί με την οθωμανική κυριαρχία. Σήμερα το μεγαλύτερο μέρος του τείχους έχει εξαφανιστεί. Μικρά κατάλοιπα και ίχνη του έχουν εντοπιστεί κοντά στην πλατεία Δημαρχείου, υπενθυμίζοντας την έκταση της παλιάς οχυρωμένης πόλης.
Παραλία Περιστεράς
Η ήσυχη περιοχή του Περιστερά βρίσκεται στο ανατολικό τέρμα της μεγάλης ανατολικής παραλίας της Ιεράπετρας, εκεί που ανηφορίζει ο δρόμος προς το Μακρύγιαλο. .
