Η Παχειά Άμμος είναι ένα παραθαλάσσιο χωριό της επαρχίας Ιεράπετρας, κτισμένο στον κόλπο του Μιραμπέλλου και κοντά στο στενότερο τμήμα της Κρήτης.
Η Παχειά Άμμος βρίσκεται περίπου 20χλμ ανατολικά του Αγίου Νικολάου και 13χλμ βόρεια της Ιεράπετρας, πάνω στον δρόμο που συνδέει τον Άγιο Νικόλαο με τη Σητεία. Είναι κτισμένη στη βόρεια πλευρά του Ισθμού της Ιεράπετρας, στην άκρη μιας εύφορης πεδιάδας με ελαιώνες.
Η θέση της ανάμεσα στις σημαντικότερες πόλεις του Λασιθίου, η παραλία της Παχειάς Άμμου και οι πολλοί αρχαιολογικοί χώροι της γύρω περιοχής έχουν συμβάλει στην ήπια τουριστική ανάπτυξη του χωριού. Στον οικισμό λειτουργούν ταβέρνες, καφετέριες, μικρά ξενοδοχεία και ενοικιαζόμενα δωμάτια.
Η ονομασία του χωριού οφείλεται στη χοντρή άμμο που υπήρχε κατά μήκος του παραλιακού μετώπου. Η τοποθεσία αναφέρεται ήδη από τον 17ο αιώνα, ενώ ο σημερινός οικισμός αναπτύχθηκε κυρίως κατά τον 20ό αιώνα. Στο γλωσσικό ιδίωμα της Ανατολικής Κρήτης η λέξη «άμμος» χρησιμοποιούνταν συχνά ως αρσενικό ουσιαστικό και γι’ αυτό οι παλιότεροι κάτοικοι της περιοχής αποκαλούσαν το χωριό Παχύς Άμμος ή Παχύν Άμμο.
Αρχαιολογικοί χώροι και αξιοθέατα
Η ευρύτερη περιοχή της Παχειάς Άμμου κατοικήθηκε από πολύ παλιά και έχει συνδεθεί με την αρχαία πόλη Μινώα, χωρίς η ταύτιση της ακριβούς θέσης της να θεωρείται απολύτως βέβαιη. Στο χωριό εδρεύει το Κέντρο Μελέτης Ανατολικής Κρήτης του Ινστιτούτου Αιγαιακής Προϊστορίας, το οποίο υποστηρίζει την αρχαιολογική έρευνα, τη μελέτη των ευρημάτων και την προστασία μνημείων της Ανατολικής Κρήτης.
Περίπου 2χλμ δυτικά του χωριού βρίσκεται η μινωική πόλη των Γουρνιών, ένας από τους καλύτερα διατηρημένους οικισμούς της μινωικής εποχής. Η αρχαία ονομασία της πόλης παραμένει άγνωστη. Ο οικισμός αναπτύχθηκε πάνω σε χαμηλό λόφο, με σπίτια, εργαστήρια, πλακόστρωτους δρόμους, αποθηκευτικούς χώρους, ένα μικρό ανάκτορο και δημόσιο ιερό. Γνώρισε ιδιαίτερη ακμή κατά την Υστερομινωική περίοδο και αποτελεί σήμερα έναν από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους της Ανατολικής Κρήτης.
Δυτικότερα από τα Γουρνιά, πάνω σε απότομη πλαγιά με θέα στον κόλπο του Μιραμπέλλου, βρίσκεται η ιστορική Μονή Παναγίας Φανερωμένης. Νότια της Παχειάς Άμμου μπορείτε να επισκεφτείτε τον πρωτομινωικό οικισμό της Βασιλικής, ο οποίος αναπτύχθηκε σε καίρια θέση πάνω στον Ισθμό της Ιεράπετρας.
Κοντά στη Βασιλική βρίσκεται το χωριό Μοναστηράκι με τους παλιούς νερόμυλους, ενώ πάνω από την περιοχή υψώνεται το εντυπωσιακό φαράγγι του Χα, ένα από τα επιβλητικότερα τεχνικά φαράγγια της Κρήτης.
Απέναντι από το χωριό διακρίνεται η μικρή νησίδα Κόνιδα. Λίγο ανατολικότερα βρίσκονται η αρχαιολογικά σημαντική νησίδα Ψείρα και η νησίδα του Μόχλους, γνωστή και ως Άγιος Νικόλαος.
