Κρητικό σαμιαμίδι Το κρητικό σαμιαμίδι ή κυρτοδάκτυλος της Κρήτης (Mediodactylus bartoni) είναι ένα μικρόσωμο γκέκο, ενδημικό της Κρήτης και γειτονικών νησίδων. Παλαιότερα περιλαμβανόταν στο Mediodactylus kotschyi, όμως οι γενετικές μελέτες οδήγησαν στην αναγνώρισή του ως ξεχωριστού είδους το 2018. Δεν διαθέτει δηλητήριο και είναι ακίνδυνο για τον άνθρωπο.
Έχει λεπτό σώμα, σχετικά μεγάλο κεφάλι και μακριά, λεπτά δάχτυλα με νύχια, χωρίς τους πλατιούς προσκολλητικούς δίσκους που χαρακτηρίζουν την ταρέντολα και το σπιτικό σαμιαμίδι. Ο χρωματισμός του κυμαίνεται σε γκριζωπές και καστανές αποχρώσεις, συχνά με σκουρόχρωμες εγκάρσιες ζώνες. Η εμφάνισή του παρουσιάζει διαφορές μεταξύ των επιμέρους νησιωτικών πληθυσμών.
Στο κυρίως νησί έχει περιορισμένη και αποσπασματική κατανομή, με γνωστούς πληθυσμούς σε ορεινές βραχώδεις περιοχές, όπως ο Ψηλορείτης και τα Λευκά Όρη. Συναντάται επίσης σε αρκετές δορυφορικές νησίδες, όπως η Δία, η Ψείρα, η Χρυσή και το Κουφονήσι. Στα μικρά νησιά ζει σε χαμηλά υψόμετρα, σε πετρώδεις πλαγιές και φρυγανότοπους, ενώ στην Κρήτη έχει καταγραφεί κοντά στα 1.500 μέτρα.
Βρίσκει καταφύγιο κάτω από πέτρες και μέσα σε σχισμές βράχων. Οι κρυψώνες αυτές το προστατεύουν και του επιτρέπουν να ρυθμίζει τη θερμοκρασία του χωρίς να εκτίθεται συνεχώς στον ήλιο. Οι παλαιότερες ονομασίες Mediodactylus kotschyi bartoni και Mediodactylus kotschyi wettsteini, που χρησιμοποιούνταν για πληθυσμούς της Κρήτης και των νησίδων της, εντάσσονται πλέον στο Mediodactylus bartoni.
Στη Γαύδο η περίπτωση είναι διαφορετική: ο πληθυσμός που παλαιότερα αναφερόταν ως Mediodactylus kotschyi kalypsae κατατάσσεται στο είδος Mediodactylus danilewskii. Επομένως, δεν ανήκουν όλα τα κυρτοδάκτυλα σαμιαμίδια της ευρύτερης περιοχής στο ίδιο είδος.
Η περιορισμένη εξάπλωση του κρητικού σαμιαμιδιού αναδεικνύει τη σημασία της προστασίας των βραχωδών ενδιαιτημάτων και των μικρών νησιωτικών οικοσυστημάτων όπου ζει. Κατά την παρατήρησή του αποφεύγουμε τη σύλληψη και επαναφέρουμε προσεκτικά στη θέση τους τυχόν πέτρες που μετακινήσαμε.
