Η Γαύδος βρίσκεται στο Νότιο Κρητικό Πέλαγος, περίπου 22 ναυτικά μίλια νότια της Χώρας Σφακίων, και αποτελεί το νοτιότερο άκρο της Ελλάδας και της Ευρώπης. Έχει τριγωνικό σχήμα, έκταση περίπου 29,6 τετραγωνικά χιλιόμετρα και μόνιμο πληθυσμό, ο οποίος αυξάνεται σημαντικά κατά τους καλοκαιρινούς μήνες. Στα βορειοδυτικά της βρίσκεται η ακατοίκητη νησίδα Γαυδοπούλα. Η παράδοση ταυτίζει τη Γαύδο με την ομηρική Ωγυγία, το νησί της Καλυψώς όπου παρέμεινε ο Οδυσσέας πριν επιστρέψει στην Ιθάκη. Η ανθρώπινη παρουσία στο νησί είναι πανάρχαια και τα πολυάριθμα αρχαιολογικά κατάλοιπα μαρτυρούν τη μακρά ιστορία του. Στα νεότερα χρόνια η Γαύδος χρησιμοποιήθηκε ως τόπος εξορίας πολιτικών κρατουμένων κατά τη δικτατορία του Μεταξά. Από τα χαρακτηριστικότερα αξιοθέατά της είναι ο αναστηλωμένος παλιός φάρος, τα διάσπαρτα ξωκλήσια, τα παραδοσιακά μετόχια και το ακρωτήριο Τρυπητή με τη χαρακτηριστική φυσική αψίδα και τη μεγάλη καρέκλα που σηματοδοτεί το νοτιότερο σημείο της Ευρώπης. Το τοπίο της Γαύδου συνδυάζει πευκοδάση, θαμνοκέδρους, αμμοθίνες, βραχώδεις ακτές και εκτεταμένες αμμώδεις παραλίες. Το Σαρακήνικο και ο Άγιος Ιωάννης είναι οι γνωστότερες παραλίες, ενώ ιδιαίτερη ομορφιά έχουν επίσης ο Κόρφος, η Τρυπητή, ο Λαυρακάς, ο Πύργος, ο Ποταμός και οι μικρότερες απομονωμένες ακτές του νησιού. Το Καραβέ αποτελεί το κύριο λιμάνι της Γαύδου και σημείο άφιξης των πλοίων. Ολόκληρη η Γαύδος και η Γαυδοπούλα εντάσσονται στο δίκτυο Natura 2000. Ιδιαίτερη αξία έχουν οι παράκτιες αμμοθίνες με αρκεύθους στο Σαρακήνικο, στον Άγιο Ιωάννη και στον Λαυρακά, καθώς και η σημασία των νησιών για τα μεταναστευτικά πτηνά. Ένα εκτεταμένο δίκτυο μονοπατιών συνδέει τους μικρούς οικισμούς, τις παραλίες και τα σημαντικότερα σημεία φυσικού και ιστορικού ενδιαφέροντος. Η ακτοπλοϊκή σύνδεση γίνεται από τη Χώρα Σφακίων, την Παλαιόχωρα, τη Σούγια, την Αγία Ρουμέλη και το Λουτρό, ανάλογα με την εποχή και τα ισχύοντα δρομολόγια. Επειδή οι ισχυροί άνεμοι μπορούν να προκαλέσουν ακυρώσεις, χρειάζεται πάντοτε έλεγχος του προγράμματος πριν από την αναχώρηση.

Το Κουφονήσι, γνωστό στην αρχαιότητα ως Λεύκη, είναι ένα ακατοίκητο νησί στο Νότιο Κρητικό Πέλαγος, περίπου 3,5 ναυτικά μίλια νότια του Γούδουρα και 10 μίλια νοτιοανατολικά του Μακρύ Γιαλού. Έχει έκταση περίπου 5,25 τετραγωνικά χιλιόμετρα και αποτελεί το μεγαλύτερο νησί ενός μικρού συμπλέγματος που περιλαμβάνει επίσης τις νησίδες Μακρουλή, Στρογγυλή, Μάρμαρο και Τράχηλο. Η αρχαία ονομασία Λεύκη συνδέεται πιθανότατα με το λευκό χρώμα των ασβεστολιθικών και μαργαϊκών πετρωμάτων, ενώ η σημερινή ονομασία αποδίδεται στις πολυάριθμες κοιλότητες και θαλάσσιες σπηλιές των ακτών. Παρότι σήμερα είναι ακατοίκητο, το Κουφονήσι διατηρεί ίχνη ανθρώπινης παρουσίας από τους προϊστορικούς έως τους μεταβυζαντινούς χρόνους. Ιδιαίτερα σημαντικά είναι τα κατάλοιπα του ελληνορωμαϊκού οικισμού, του θεάτρου, των λουτρών, των δεξαμενών και των εργαστηρίων επεξεργασίας πορφύρας. Στο βόρειο τμήμα του νησιού βρίσκεται και το μικρό εκκλησάκι του Αγίου Νικολάου, προστάτη των ναυτικών της περιοχής. Η μεγάλη συγκέντρωση αρχαιοτήτων έχει οδηγήσει στην ανεπίσημη ονομασία του Κουφονησίου ως «Δήλου της Κρήτης». Το τοπίο είναι ξηρό και σχεδόν στεπικό, με αμμοθίνες, χαμηλή βλάστηση, λευκοκίτρινα πετρώματα, σπηλαιώσεις και μικρές αμμώδεις παραλίες με γαλαζοπράσινα νερά. Η χλωρίδα περιλαμβάνει σπάνια είδη με εξάπλωση κυρίως στη νότια Μεσόγειο και τη βόρεια Αφρική. Το Κουφονήσι, οι γύρω νησίδες και η παράκτια θαλάσσια ζώνη τους εντάσσονται στο δίκτυο Natura 2000. Αποτελούν σημαντικό τόπο για τα μεταναστευτικά πτηνά και φιλοξενούν αξιόλογη αποικία μαυροπετρίτη, ενώ στη θαλάσσια περιοχή υπάρχουν ύφαλοι, σπηλιές και λιβάδια Ποσειδωνίας. Η πρόσβαση γίνεται κυρίως με εποχικά εκδρομικά σκάφη από τον Μακρύ Γιαλό, όταν το επιτρέπουν οι καιρικές συνθήκες. Στο νησί δεν υπάρχουν υποδομές, πόσιμο νερό ή φυσική σκιά, γι’ αυτό οι επισκέπτες πρέπει να έχουν μαζί τους όλα τα απαραίτητα και να αποφεύγουν οποιαδήποτε επέμβαση στο ευαίσθητο φυσικό και αρχαιολογικό περιβάλλον. Πριν από την επίσκεψη χρειάζεται έλεγχος των διαθέσιμων δρομολογίων και των εκάστοτε περιορισμών πρόσβασης.

Η Χρυσή, γνωστή και ως Γαϊδουρονήσι ή απλώς «Νησί» από τους κατοίκους της Ιεράπετρας, βρίσκεται περίπου οκτώ ναυτικά μίλια νότια της πόλης, στο Νότιο Κρητικό Πέλαγος. Είναι μια χαμηλή και σχεδόν επίπεδη νησίδα, γνωστή για τις αμμώδεις ακτές, τα γαλαζοπράσινα νερά και τα πολυάριθμα θραύσματα κοχυλιών που δίνουν στην άμμο λευκές, χρυσαφένιες και κατά τόπους ροζ αποχρώσεις. Η ονομασία Χρυσή συνδέεται με το χρυσαφένιο χρώμα της άμμου, ενώ το όνομα Γαϊδουρονήσι αποδίδεται σε παλαιότερη τοπική συνήθεια μεταφοράς ηλικιωμένων γαϊδουριών στη νησίδα. Στη Χρυσή έχουν εντοπιστεί ίχνη ανθρώπινης παρουσίας και παλαιών δραστηριοτήτων, όπως κατάλοιπα οικισμού, αλυκές, λαξευτοί τάφοι και το μικρό εκκλησάκι του Αγίου Νικολάου. Το σημαντικότερο φυσικό γνώρισμα της Χρυσής είναι οι παράκτιες αμμοθίνες με μεγάλους αρκεύθους, οι οποίες σχηματίζουν έναν σπάνιο και ιδιαίτερα ευαίσθητο οικότοπο. Η νησίδα ανήκει στο δίκτυο Natura 2000 και έχει χαρακτηριστεί Καταφύγιο Άγριας Ζωής. Ανάμεσα στις γνωστότερες ακτές της είναι η Πελεγρίνα ή Χρυσή Ακτή, του Βουγιού το Μάτι, ο Χατζηβόλακας, το Καταπρόσωπο και οι Βάγκες. Η επισκεψιμότητα της Χρυσής διέπεται πλέον από αυστηρό καθεστώς προστασίας. Η χρήση επιτρέπεται μόνο στις οριοθετημένες παραλίες, ενώ απαγορεύονται η είσοδος στην ενδοχώρα και στο αρκευθόδασος, η κατασκήνωση, η διανυκτέρευση και η συλλογή άμμου, κοχυλιών ή άλλων φυσικών υλικών. Η αποβίβαση και η προσέγγιση σκαφών επιτρέπονται μόνο με τους όρους και στα σημεία που ορίζουν οι εκάστοτε αποφάσεις και οι προβλεπόμενες υποδομές. Επειδή οι ρυθμίσεις μπορεί να μεταβάλλονται, οι επισκέπτες πρέπει να ενημερώνονται πριν από την αναχώρηση από την Ιεράπετρα.

Η νησίδα Άγιοι Πάντες βρίσκεται ακριβώς απέναντι από το λιμάνι του Αγίου Νικολάου και μαζί με το γειτονικό Μικρονήσι λειτουργεί ως φυσικός κυματοθραύστης για τον κόλπο. Έχει έκταση περίπου 0,44 τετραγωνικά χιλιόμετρα και πήρε το σημερινό της όνομα από το μικρό εκκλησάκι των Αγίων Πάντων. Την ημέρα της εορτής, την πρώτη Κυριακή μετά την Πεντηκοστή, κάτοικοι της πόλης μεταβαίνουν στη νησίδα με σκάφη για τη λειτουργία. Δίπλα στην εκκλησία σώζεται θολωτό κτίσμα που ανάγεται στην Ενετοκρατία. Σε διάφορα σημεία της νησίδας σώζονται στρατιωτικές εγκαταστάσεις από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν την περιοχή του Λασιθίου κατείχαν ιταλικές δυνάμεις. Διακρίνονται κυκλικές βάσεις πυροβόλων, οχυρωματικά έργα και παρατηρητήριο στην ανατολική πλευρά, στοιχεία που μαρτυρούν τη στρατηγική θέση της μπροστά από το λιμάνι του Αγίου Νικολάου. Από το 1957 μεταφέρθηκαν στους Αγίους Πάντες κρητικοί αίγαγροι, με σκοπό τη δημιουργία προστατευμένου πυρήνα αναπαραγωγής του είδους. Με την πάροδο των χρόνων ο πληθυσμός αυξήθηκε και χρειάστηκε ανθρώπινη διαχείριση, τροφοδοσία και μεταφορά ορισμένων ζώων. Περίπου στο κέντρο της νότιας ακτής σχηματίζεται και μια μικροσκοπική αμμώδης παραλία. Ευχαριστούμε θερμά τον Λεωνίδα Κλώντζα για τις πληροφορίες και τις φωτογραφίες. [widgetkit id=1995]