Σπήλαιο Θεριόσπηλιος
Ο Θεριοσπηλιός είναι ένα μικρό σπήλαιο στη θέση Χυλόφτες – Θεριό, βορειοδυτικά από το Καβούσι Ιεράπετρας σε υψόμετρο 50μ., πάνω σε απότομη πλαγιά. Ο επισκέπτης μπορεί να φτάσει από το Καβούσι με χωματόδρομο και 5' περπάτημα.
Γεωλογικοί Σχηματισμοί
Οι γεωλογικοί σχηματισμοί της Κρήτης αποτυπώνουν τη μακρά ιστορία ενός τοπίου που συνεχίζει να μεταβάλλεται. Οι τεκτονικές κινήσεις ανυψώνουν ή βυθίζουν τμήματα του νησιού, ενώ το νερό, ο άνεμος και η θάλασσα διαβρώνουν τα πετρώματα και δημιουργούν νέες μορφές.
Ιδιαίτερα διαδεδομένες είναι οι καρστικές μορφές, που συνδέονται με τη διαλυτική δράση του νερού στα ασβεστολιθικά πετρώματα. Το νερό εισχωρεί στις ρωγμές, τις διευρύνει και δημιουργεί υπόγειες κοιλότητες και περάσματα. Σπήλαια, βάραθρα, καταβόθρες και αυλακώσεις στην επιφάνεια των βράχων αποτελούν διαφορετικές εκφράσεις αυτής της διεργασίας.
Η ίδια δράση, σε συνδυασμό με την τεκτονική δομή, συμβάλλει στη διαμόρφωση κλειστών λεκανών και οροπεδίων. Οι μικρές κοιλότητες που στην Κρήτη ονομάζονται συχνά «λάκκοι» συγκεντρώνουν χώμα και υγρασία, δημιουργώντας διαφορετικές συνθήκες από τον γύρω πετρώδη χώρο. Οι καταβόθρες, γνωστές και ως «χώνοι», διοχετεύουν τα επιφανειακά νερά στο υπόγειο δίκτυο.
Σε άλλα σημεία, η διαφορετική αντοχή των πετρωμάτων στην αποσάθρωση και τη διάβρωση δημιουργεί φυσικά γλυπτά, βραχώδεις πύργους και κοιλότητες. Στις ακτές, παλιές θαλάσσιες εγκοπές και σπηλιές που βρίσκονται σήμερα πάνω από το νερό μαρτυρούν μεταβολές της σχετικής στάθμης της θάλασσας και ανυψώσεις της ξηράς.
Οι σχηματισμοί αυτοί αποτελούν μέρος της γεωλογικής κληρονομιάς της Κρήτης και βοηθούν να κατανοήσουμε τη δημιουργία του σημερινού τοπίου. Η παρατήρηση και η φωτογράφισή τους, χωρίς χαράξεις, αποσπάσεις υλικού ή άλλες φθορές, επιτρέπουν να τους γνωρίσουμε διατηρώντας τους αναλλοίωτους.
Σπήλαιο Κουμαρόσπηλιος
Ο Κουμαρόσπηλιος βρίσκεται κοντά στη Μονή Γουβερνέτου και έχει μεγάλη αρχαιολογική σημασία. To σπήλαιο ανασκάφτηκε το 1942 από τον U. Jantzen και το 1972 από τον Ι. Τζεδάκη.
Σπήλαιο Paul Faure
Το σπήλαιο βρίσκεται βόρειο-ανατολικά από το χωριό Νίθαυρις, σε υψόμετρο 700μ. στην περιοχή Καλικάς. Οι διαστάσεις του είναι 100Χ40 και με ανώτερο ύψος τα 20 μέτρα. Εκτός από τις πολλές του ονομασίες "ONYMAXOC", "Καλλικά Τρύπα", "Νοτική Τρύπα Νιθαύρεως", "Πωλ Φωρ", την εντυπωσιακή του είσοδο που είναι χαραγμένο το αρχαίο όνομα ONYMAXOC και τους περίφημους σταλακτίτες, κρύβει και μια πλούσια ιστορία που μαρτυρεί ότι εκατοικείτο από τον άνθρωπο από την αρχαιότητα.
Σπήλαιο Απολούστρες
Πρόκειται για το ένα από τα δύο σπήλαια που βρίσκονται στο χωριό Πεύκοι Μακρύ Γιαλού. Με όμορφο στολισμό και αρκετά μεγάλη έκταση, το σπήλαιο προσεγγίζεται εύκολα από βατό χωματόδρομο που ξεκινάει από το χωριό Πεύκοι με βόρεια κατεύθυνση.
Σπήλαιο Βρέικο
Η Λατσίδα του Βρέικου είναι από τα πλέον γνωστά σπήλαια του Λασιθίου. Βρίσκεται πολύ κοντά στο χωριό Πεύκοι Μακρύ Γιαλού και η πρόσβαση είναι εύκολη μέσω ευδιάκριτου μονοπατιού. Η πεζοπορία διαρκεί 5 λεπτά περίπου. Το σπήλαιο συγκαταλέγεται στην κατηγορία των σπηλαιοβαράθρων καθώς αναπτύσσεται σε τρία επίπεδα με μεγάλη ποικιλία στην εσωτερική του διαμόρφωση.
Βραχογλυφές Γαλιάς
Από το χωριό Αστυράκι Μαλεβυζίου Ηρακλείου φεύγει ένας χωματόδρομος ο οποίος αφού περάσει όμορφες εξοχές, φτάνει στο γόνιμο οροπέδιο Βακλιάς. Λίγο μετά το Βακλιά και πριν συναντήσουμε το οροπέδιο του Στρούμπουλα φτάνουμε στην τοποθεσία Γαλιά.
Σπήλαιο Φραγκαντώνη
Ο «Σπήλιος του Φραγκαντώνη» βρίσκεται 700μ. νότιο-νοτιοδυτικά των Μαλίων, στους πρόποδες του βουνού Βολακιάς, σε υψόμετρο 20μ., κάτω, κυριολεκτικά, από τη νέα Εθνική οδό. Η σπηλιά έχει δύο εισόδους. Μια χαμηλή και μια από την οροφή της. Η χαμηλή έχει βόρειο προσανατολισμό, με πλάτος περίπου ένα μέτρο αλλά η πρόσβαση από εκεί είναι λίγο δύσκολη λόγω των πετρωμάτων που έχουν συγκεντρωθεί από τα νερά της βροχής.
Σπήλαιο Μούγκρι
Το σπήλαιο Μούγκρι (ή πιο σωστά του Μούγκρη) βρίσκεται στην καρδιά του Κουλούκωνα, βορειοδυτικά από τη μονή Βωσάκου. Αναπτύσσεται μέσα στα κατώτερα μέλη της ομάδας των «Πλακωδών ασβεστολίθων» της περιοχής κατά μήκος ενός από πολλά ρήγματα που επηρέασαν την περιοχή.
