Ο Βότυρος και της Γριάς οι Πίτες 
Κοντά στην Αγία Βαρβάρα Ηρακλείου, στην περιοχή του Πρινιά και στη θέση Πλακωτά Χαράκια, συναντάμε μερικούς από τους πιο παράξενους γεωλογικούς σχηματισμούς της κρητικής υπαίθρου. Πρόκειται για τεράστιους κυκλικούς και πεπλατυσμένους βράχους, με διάμετρο που σε ορισμένες περιπτώσεις φτάνει τα 20 μέτρα, οι οποίοι βρίσκονται διάσπαρτοι μέσα στη ρεματιά, ανάμεσα σε ελαιώνες και καλλιεργήσιμες εκτάσεις.
Οι ντόπιοι τους αποκαλούν «Της Γριάς οι Πίτες», «Της Γριάς τα Τυριά» ή «Της Γριάς τα Ψωμιά», καθώς το σχήμα τους θυμίζει τεράστιες πίτες, καρβέλια ή κεφάλια τυριού. Πολλοί από τους βράχους έχουν μια χαρακτηριστική αυλάκωση γύρω από την περίμετρό τους, η οποία τους δίνει ακόμη πιο παράξενη μορφή και τους κάνει να μοιάζουν από μακριά με τεράστια «χάμπουργκερ».
Οι σχηματισμοί βρίσκονται χαμηλότερα από την Πατέλλα του Πρινιά, όπου σώζονται τα ερείπια της αρχαίας Ριζηνίας. Αποτελούνται από λευκό νεογενή ασβεστόλιθο, ηλικίας περίπου 6–7 εκατομμυρίων ετών, μέσα στον οποίο έχουν εντοπιστεί πολλά απολιθώματα αχινών και δίθυρων οστράκων.
Οι μεγάλοι ασβεστολιθικοί όγκοι αποκολλήθηκαν από τις ψηλότερες πλαγιές της Πατέλλας και κατρακύλησαν προς τη ρεματιά. Με την πάροδο του χρόνου, η διάβρωση και η δράση του νερού και των υπόλοιπων φυσικών στοιχείων διαμόρφωσαν τις στρογγυλεμένες επιφάνειες και τις χαρακτηριστικές αυλακώσεις που βλέπουμε σήμερα.
Ανάμεσά τους ξεχωρίζει ένας τεράστιος κατακόρυφος βράχος, γνωστός ως Χάρακας ή Βότυρος, ο οποίος δεσπόζει στο τοπίο και στην κορυφή του έχει τοποθετηθεί μια ελληνική σημαία. Ο εντυπωσιακός αυτός μονόλιθος συνδέεται στενά με τις λαϊκές παραδόσεις που δημιουργήθηκαν γύρω από τους παράξενους βράχους.
Σύμφωνα με τον γνωστότερο θρύλο, μια γριά έβοσκε εδώ το κοπάδι της και στην κορυφή του μεγάλου βράχου έστηνε το καζάνι της και τυροκομούσε. Μια χρονιά ο Φλεβάρης ήταν ιδιαίτερα βαρύς και η γριά, εξαντλημένη από τη συνεχή κακοκαιρία, τον κορόιδεψε όταν έφτασε η τελευταία ημέρα του μήνα, λέγοντας: «Μας φεύγεις, Κουτσοφλέβαρε, και θα γλιτώσουμε από το κακό που μας κάνεις».
Ο Φλεβάρης θύμωσε και ζήτησε να δανειστεί μία ακόμη ημέρα από τον Μάρτη. Τότε ξέσπασε τόσο δυνατή κακοκαιρία, ώστε η γριά αναζήτησε καταφύγιο κάτω από τον μεγάλο βράχο, όπου τελικά πέθανε. Τα πρόβατά της έμειναν χωρίς αφεντικό, ενώ τα τυριά της πέτρωσαν και έμειναν σκορπισμένα στην περιοχή, σχηματίζοντας τις σημερινές «Πίτες της Γριάς».
Μια άλλη τοπική παραλλαγή θέλει τη γριά να ήταν ιδιαίτερα πλούσια αλλά και φιλάργυρη. Όταν κάποιοι πεινασμένοι άνθρωποι προσπάθησαν να πάρουν από τα άφθονα τυριά της, εκείνη τους καταράστηκε, με αποτέλεσμα να πετρώσουν τόσο τα τυριά όσο και η ίδια. Σύμφωνα με αυτήν την εκδοχή, ο μεγάλος Βότυρος είναι είτε η ίδια η πετρωμένη γριά είτε ο βράχος πάνω στον οποίο παρασκεύαζε τα τυριά της.
Παρόμοια παράδοση συναντάμε και στην κοντινή Αυγενική, όπου μεγάλοι βράχοι είναι γνωστοί ως «Οι μεγάλοι άρτοι της γριάς». Σύμφωνα με τον τοπικό θρύλο, μια πλούσια γυναίκα αρνήθηκε να προσφέρει άρτους στη γιορτή του Αγίου Παντελεήμονα και τιμωρήθηκε, καθώς τα ψωμιά που είχε παρασκευάσει μεταμορφώθηκαν σε πέτρες. Η παράδοση συνδέεται με το ξωκλήσι του Αγίου Παντελεήμονα στην περιοχή της αρχαίας Ριζηνίας.
Οι εντυπωσιακοί βράχοι αποτελούν σήμερα έναν ιδιαίτερο γεώτοπο, όπου η γεωλογική ιστορία του Ψηλορείτη συναντά την κρητική λαϊκή παράδοση. Σε μικρή απόσταση βρίσκονται επίσης τα λαξευτά πατητήρια του Πρινιά, το φαράγγι του Πρινιά και ο αρχαιολογικός χώρος της Ριζηνίας.
