Θρησκευτικά Μνημεία του Μονοφατσίου

Σύμφωνα με τους κατοίκους της Αγίας Βαρβάρας, το χωριό τους βρίσκεται στο κέντρο της Κρήτης. Λένε ότι κάποτε ξεκίνησαν δυο παπάδες, ο ένας από τη Σητεία και ο άλλος από τα Χανιά, για να μοιράσουνε την Κρήτη στη μέση.

Ο ερειπωμένος σήμερα οικισμός Μικρή Επισκοπή κοντά στα Πάρτιρα ήταν η έδρα της Επισκοπής Αρκαδίας. Όπως αναμένεται, στο χωριό ήταν κτισμένος ένας μεγαλοπρεπής ναός, ο οποίος σήμερα είναι μισογκρεμισμένος. Κολόνες και τείχη μαρτυρούν την σημασία του ναού.

Ο κοιμητηριακός ναός του Αγίου Νικολάου και Χαραλάμπους στο Μιλιαρίσι είναι δίκογχος, ένας τύπος που δε συναντάμε συχνά. Ο τύπος του δίκογχου ναού διαφέρει από τον δίκλιτο με την ενιαία στέγαση των δύο κλιτών, με μία δηλαδή στέγη, χωρίς παρεμβολή τοίχου ανάμεσα στα κλίτη.

Ο ναός του Αγίου Ιωάννη βρίσκεται σε μια κατάφυτη τοποθεσία με δρύες δίπλα στο χωριό Ρουκάνι και αποτελεί ένα από τα ιστορικότερα Βυζαντινά μνημεία της Κρήτης. Ο ναός χρονολογείται στον 11ο-12ο αιώνα και πιθανώς λειτουργούσε ως μοναστήρι αφιερωμένο στον Άγιο Ιωάννη το Θεολόγο. Σήμερα ο ναός είναι αφιερωμένος στον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο.

Ο ναός του Αρχάγγελου Μιχαήλ βρίσκεται στον Άγιο Θωμά και είναι μονόχωρος ναός με «αρχαϊκές» τοιχογραφίες του 12ου-13ου αιώνα.

Ο κοιμητηριακός ναός του Μιχαήλ Αρχαγγέλου στο Αρκαλοχώρι είναι σταυροειδής με το κύριο κλίτος χαμηλότερο από το κάθετο. Επίσης υπάρχει νάρθηκας με θόλο. Ο ναός φέρει τοιχογραφίες του 13ου αιώνα (οι τοιχογραφίες του νάρθηκα είναι του 14ου αιώνα).

Στο ανατολικότερο σημείο του έρημου σήμερα οικισμού Ρούμα συναντάμε το ναό της Ζωοδόχου Πηγής που σώζεται σε πολύ καλή κατάσταση και είναι πραγματικό στολίδι. Στο εσωτερικό του υπάρχει ενσωματωμένο στον τοίχο ένα από τα πιο επιβλητικά αρκοσόλια στην Κρήτη όπου μάλλον είναι θαμμένος ο κτήτορας του ναού.

Η μονή των Αγίων Αποστόλων βρίσκεται στη τοποθεσία που λειτουργεί σήμερα το οινοποιείο Στραταριδάκη. Το μοναστήρι, σήμερα ερειπωμένο, λειτούργησε ως μετόχι της μονής Σινά και κατά τη Γερμανική Κατοχή ανέπτυξε πλούσια αντιστασιακή δράση, κυρίως τροφοδοτώντας και υποστηρίζοντας την ομάδα ανταρτών του Μανώλη Μπαντουβά.