Η Αγία Γαλήνη είναι ένα από τα γνωστότερα παραθαλάσσια θέρετρα της νότιας Κρήτης, κτισμένο στην επαρχία Αγίου Βασιλείου, περίπου 61 χλμ. νοτιοανατολικά του Ρεθύμνου και 68 χλμ. νοτιοδυτικά του Ηρακλείου.

Οι παραλίες της Αγίας Γαλήνης, το γραφικό λιμανάκι και τα ανηφορικά σοκάκια με τις ταβέρνες και τα μικρά καταστήματα προσελκύουν πολλούς επισκέπτες. Πριν από την τουριστική ανάπτυξη των δεκαετιών του 1960 και του 1970, η Αγία Γαλήνη ήταν ένας μικρός παραθαλάσσιος οικισμός που λειτουργούσε ως επίνειο για τις κοντινές Μέλαμπες.

Κατά τη δεκαετία του 1960 η Αγία Γαλήνη έγινε αγαπημένος προορισμός των περιηγητών και των χίπις που αναζητούσαν ήσυχα μέρη στη νότια Κρήτη. Αρκετοί από εκείνους τους πρώτους επισκέπτες εξακολούθησαν να επιστρέφουν για πολλά χρόνια, συμβάλλοντας στη διεθνή φήμη του οικισμού.

Σήμερα η Αγία Γαλήνη διαθέτει καταλύματα, εστιατόρια, καφετέριες και τις βασικές υπηρεσίες που χρειάζονται οι επισκέπτες. Είναι αμφιθεατρικά κτισμένη στις πλαγιές του Λαβραστού, προσφέροντας όμορφη θέα προς τον κόλπο της Μεσαράς και το Νότιο Κρητικό Πέλαγος.

Ανατολικά του οικισμού εκβάλλει ο ποταμός Πλατύς, γνωστός και ως Αμαριανός, ο οποίος διαρρέει την κοιλάδα του Αμαρίου. Βορειότερα υψώνονται οι νότιες παρυφές του Ψηλορείτη, με τις απότομες πλαγιές και τα παραδοσιακά χωριά τους.

Στη βραχώδη ακτογραμμή δυτικά της Αγίας Γαλήνης σχηματίζονται μικρές σπηλιές και απομονωμένοι όρμοι, πολλοί από τους οποίους είναι προσιτοί κυρίως από τη θάλασσα. Μία από αυτές είναι γνωστή ως σπηλιά του Δαίδαλου, καθώς η τοπική παράδοση τη συνδέει με τον μυθικό τεχνίτη Δαίδαλο.

Κατά την τουριστική περίοδο αναχωρούν από το λιμάνι εκδρομικά σκάφη προς γειτονικές ακτές και παραλίες, ανάλογα με τα διαθέσιμα δρομολόγια και τις καιρικές συνθήκες. Ανάμεσα στους δημοφιλείς προορισμούς συγκαταλέγονται ο Άγιος Γεώργιος, ο Άγιος Παύλος και τα νησιά Παξιμάδια. Στη νότια πλευρά του ανατολικού νησιού σχηματίζεται μια μικρή προστατευμένη παραλία με βότσαλα και καθαρά νερά.

Ιστορία

Στη θέση της σημερινής Αγίας Γαλήνης βρισκόταν η αρχαία Σουλία, η οποία χρησίμευε ως επίνειο της Σίβρυτου. Η αρχαία Σίβρυτος βρισκόταν στην περιοχή του σημερινού Θρόνου Αμαρίου και επικοινωνούσε μέσω της κοιλάδας του Πλατύ με το λιμάνι της στο Νότιο Κρητικό Πέλαγος.

Οι αρχαιολογικές έρευνες στην περιοχή έχουν αποκαλύψει αρχιτεκτονικά κατάλοιπα, κίονες και ίχνη ιερού που αποδίδεται στη θεά Άρτεμη. Στον θαλάσσιο χώρο της Αγίας Γαλήνης έχει επίσης εντοπιστεί ρωμαϊκό ναυάγιο του ύστερου 3ου αιώνα μ.Χ. Από την περιοχή του ναυαγίου προέρχονται χάλκινα ειδώλια, λυχνάρια, προτομές και άλλα αντικείμενα, ορισμένα από τα οποία φυλάσσονται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ρεθύμνου.

Η αρχαία Σουλία φαίνεται ότι παρήκμασε ή καταστράφηκε κατά την περίοδο των αραβικών επιδρομών και της κατάκτησης της Κρήτης στις αρχές του 9ου αιώνα. Κατά τους χριστιανικούς χρόνους ιδρύθηκε στην περιοχή η Μονή του Γαλήνιου Χριστού, πιθανώς κοντά στα κατάλοιπα του αρχαίου ιερού. Στο νεκροταφείο, λίγο έξω από τον οικισμό, σώζεται ο παλιός ναός της Κοίμησης της Θεοτόκου, ο οποίος συνδέεται με τη μονή.

Στον ψηλό βράχο δυτικά του λιμανιού βρίσκεται το σύγχρονο μνημείο του Δαίδαλου και του Ίκαρου. Σύμφωνα με την τοπική παράδοση, από αυτό το σημείο ξεκίνησαν τη μυθική πτήση τους για να ξεφύγουν από τον βασιλιά Μίνωα.

Για την προέλευση της ονομασίας Αγία Γαλήνη υπάρχουν διαφορετικές παραδόσεις. Η γνωστότερη αναφέρεται σε μια βυζαντινή πριγκίπισσα, η οποία ταξίδευε προς τους Αγίους Τόπους και σώθηκε από θαλασσοταραχή όταν το πλοίο της κατέφυγε στον προστατευμένο όρμο. Σύμφωνα με την παράδοση, έκτισε ως ευχαριστία ναό αφιερωμένο στην Παναγία και τον ονόμασε Παναγία Γαλήνη.

Μια διαφορετική ερμηνεία συνδέει την ονομασία με τη φράση «αεί γαλήνη», δηλαδή πάντοτε γαλήνια θάλασσα. Σε παλαιότερες πηγές και χάρτες συναντάται επίσης η ονομασία Άγιος Γαλήνης. Καμία από αυτές τις εκδοχές δεν θεωρείται απολύτως τεκμηριωμένη, αποτελούν όμως μέρος της τοπικής παράδοσης.

Η οδική πρόσβαση στην Αγία Γαλήνη γίνεται από το Ρέθυμνο μέσω Σπηλίου και από το Ηράκλειο μέσω Τυμπακίου.