
Πηγάδια, Κρήνες και Στέρνες
Το νερό υπήρξε πάντοτε πολύτιμο αγαθό στην Κρήτη, ιδιαίτερα στις περιοχές όπου οι φυσικές πηγές είναι λιγοστές και οι περίοδοι ανομβρίας μεγάλες. Για να εξασφαλίσουν την ύδρευση των οικισμών, την άρδευση των καλλιεργειών και το πότισμα των ζώων, οι κάτοικοι κατασκεύασαν πηγάδια, στέρνες, κρήνες, βρύσες και γούρνες, αξιοποιώντας την εμπειρία πολλών γενεών.
Τα πηγάδια ανοίγονταν σε σημεία όπου μπορούσε να εντοπιστεί υπόγειο νερό. Τα τοιχώματά τους επενδύονταν συνήθως με πέτρα, ώστε να συγκρατούν τα χώματα και να προστατεύουν το νερό. Σε ορισμένες περιοχές δημιουργήθηκαν ολόκληρες ομάδες πηγαδιών, οι οποίες εξυπηρετούσαν από κοινού τους κατοίκους, τους γεωργούς και τους κτηνοτρόφους.
Στις πιο άνυδρες περιοχές κατασκευάζονταν στέρνες για τη συλλογή και την αποθήκευση του βρόχινου νερού. Το νερό συγκεντρωνόταν από τις στέγες, τις αυλές ή ειδικά διαμορφωμένες επιφάνειες και διοχετευόταν στη δεξαμενή μέσω πέτρινων ή κεραμικών αγωγών. Πολλές στέρνες ήταν υπόγειες ή στεγασμένες, συχνά με θόλο, ώστε το νερό να διατηρείται δροσερό και να περιορίζεται η εξάτμιση.
Οι κρήνες και οι δημόσιες βρύσες κατασκευάζονταν σε πλατείες, μοναστήρια, διασταυρώσεις, κοντά σε πηγές και κατά μήκος παλιών δρόμων. Τροφοδοτούνταν είτε από κοντινές πηγές είτε μέσω αγωγών και υδραγωγείων. Εκτός από την παροχή νερού στους κατοίκους, διέθεταν συχνά πέτρινες γούρνες για τα ζώα και πλύστρες για τα ρούχα. Αρκετές διακοσμήθηκαν με ανάγλυφα, επιγραφές, καμάρες ή πελεκητά λίθινα πλαίσια και αποτελούν αξιόλογα δείγματα λαϊκής, ενετικής ή οθωμανικής αρχιτεκτονικής.
Οι βρύσες των χωριών δεν ήταν μόνο έργα ύδρευσης αλλά και σημαντικοί χώροι κοινωνικής ζωής. Εκεί συναντιούνταν οι κάτοικοι, αντάλλασσαν νέα, γέμιζαν τα δοχεία τους και εκτελούσαν καθημερινές εργασίες. Πολλά τοπωνύμια και ονομασίες οικισμών εξακολουθούν να συνδέονται με πηγές, πηγάδια και παλιές κρήνες.
Σήμερα αρκετές από αυτές τις κατασκευές έχουν πάψει να χρησιμοποιούνται, καθώς αντικαταστάθηκαν από τα σύγχρονα δίκτυα ύδρευσης. Ωστόσο, παραμένουν πολύτιμα μνημεία της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής και υπενθυμίζουν την επινοητικότητα με την οποία οι Κρητικοί διαχειρίζονταν έναν από τους σημαντικότερους φυσικούς πόρους του νησιού.


Κρήνη Κορίτας στα Πεμόνια

Τα Λυγένια Πηγάδια

Κρήνη στα Μοθιανά

Βρύση στο Γεροπλάτανο Κισσού

Καβούσι στις Δαφνές





































































