Μιτάτα

Το Μητάτο είναι ένα πέτρινο θολωτό οικοδόμημα των Κρητικών βουνών που το συναντάμε κυρίως στον Ψηλορείτη και στα Λευκά Όρη. Έχουν τις πανάρχαιες ρίζες τους στα Μινωικά χρόνια, καθώς σχεδόν με τον ίδιο τρόπο (εκφορικό σύστημα) έκτιζαν τους θολωτούς τάφους.

Η περίτεχνη κατασκευή του μιτάτου μόνο από πέτρες, χωρίς τη χρήση συνδετικού υλικού, ήταν η καλύτερη λύση στα βραχώδη βουνά της Κρήτης. Αυτό φαίνεται από το γεγονός ότι μετά από τόσους αιώνες, ακόμη και σήμερα αρκετοί βοσκοί της Κρήτης χρησιμοποιούν τα μιτάτα τους για να διαμένουν δίπλα στα κοπάδια τους καλοκαιρινούς μήνες. Ακόμη χρησιμοποιούνται ως επιτόπια τυροκομεία.

Συνήθως βρίσκονται δίπλα σε μια αυλή για το μάντρισμα των αιγοπροβάτων, ενώ μέσα υπάρχει χώρος διαμονής και φύλαξης των τυριών. Στο κέντρο του θόλου υπάρχει τρύπα για την έξοδο του καπνού στο εσωτερικό.

Το όνομα προέρχεται από τη λατινική φράση metatum που είναι το στρατιωτικό κατάλυμα. Πράγματι στα Βυζαντινά χρόνια τα μιτάτα χρησιμοποιούνταν για την προσωρινή διαμονή μετακινούμενων στρατιωτών, αγγελιοφόρων κι άλλων αξιωματούχων. Ήταν κάτι σαν τα σημερινά ορειβατικά καταφύγια.