Στην πεδιάδα της Μεσαράς, νότια του σημερινού Τυμπακίου, βρισκόταν κάποτε το Φρούριο της Πυργιώτισσας, γνωστό στους Βενετούς ως Castel Priotissa ή Piriotissa. Το φρούριο, από το οποίο δεν σώζεται σήμερα κανένα ορατό ίχνος, υπήρξε σημαντικό οχυρωματικό έργο της περιοχής και συνδέθηκε τόσο στενά με την ιστορία της, ώστε έδωσε το όνομά του σε ολόκληρη την επαρχία Πυργιώτισσας.
Η θέση του εντοπίζεται στον χώρο του σημερινού αεροδρομίου Τυμπακίου, κοντά στον ναό της Παναγίας της Πυργιώτισσας, που είναι αφιερωμένος στη Ζωοδόχο Πηγή, σε μικρή απόσταση από τις νότιες ακτές της Κρήτης και τις εκβολές του Γεροποτάμου.
Η ιστορία της οχύρωσης φαίνεται να ξεκινά κατά τη δεύτερη βυζαντινή περίοδο (961–1204), όταν πιθανότατα κατασκευάστηκε ένας μικρός αμυντικός πύργος για την επιτήρηση της παραλιακής ζώνης και την προστασία των κατοίκων από τις πειρατικές επιδρομές. Η θέση του επέτρεπε τον έλεγχο τμήματος της εύφορης πεδιάδας της Μεσαράς και των προσβάσεων από τον ομώνυμο κόλπο.
Κατά την περίοδο της Ενετοκρατίας, ο αρχικός πύργος φαίνεται ότι αντικαταστάθηκε από μεγαλύτερο οχυρωματικό συγκρότημα, πιθανότατα πριν από το 1340. Το Castel Priotissa αποτέλεσε σημείο επιτήρησης και διοικητικής αναφοράς για τη γύρω περιοχή, η οποία εμφανίζεται στις βενετικές πηγές ως καστελανία της Πυργιώτισσας.
Ο Φλωρεντινός περιηγητής Cristoforo Buondelmonti, που επισκέφθηκε την Κρήτη το 1415, αναφέρει στην περιοχή έναν μικρό οικισμό με την ονομασία Piriotissa. Αργότερα, ο Francesco Barozzi, το 1577, καταγράφει την καστελανία της Priotissa και τους οικισμούς που υπάγονταν σε αυτήν, ανάμεσα στους οποίους περιλαμβάνονταν το Τυμπάκι, οι Βώροι, το Καμηλάρι, τα Πιτσίδια και τα Μάταλα.
Το 1615 ο Francesco Basilicata αναφέρει την ύπαρξη πύργου επιτήρησης στην περιοχή, στην αριστερή όχθη του Γεροποτάμου. Ωστόσο, στις αρχές του 17ου αιώνα το φρούριο φαίνεται ότι είχε ήδη χάσει μεγάλο μέρος της παλαιότερης σημασίας του. Ο περιηγητής Niccolò Monanni, το 1629, περιγράφει έναν μικρό οικισμό με περίπου δέκα σπίτια, δύο εκκλησίες και τα θεμέλια ενός παλιού πύργου.
Οι διαδοχικές καταστροφές, οι πειρατικές επιδρομές και οι μεταβολές στις αμυντικές ανάγκες της περιοχής οδήγησαν σταδιακά στην εγκατάλειψη και εξαφάνιση του οχυρώματος. Η ακριβής χρονολογία της οριστικής καταστροφής του δεν είναι εξακριβωμένη.
Κοντά στη θέση του φρουρίου βρίσκεται ο ιστορικός ναός της Παναγίας της Πυργιώτισσας, αφιερωμένος στη Ζωοδόχο Πηγή. Ο παλαιός ναός καταστράφηκε κατά τη γερμανική Κατοχή και ανοικοδομήθηκε μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η εκκλησία διατηρεί μέχρι σήμερα την ιστορική ονομασία της περιοχής και πανηγυρίζει την Παρασκευή της Διακαινησίμου, συγκεντρώνοντας πιστούς από την ευρύτερη Μεσαρά.
Σήμερα, στη θέση όπου υψωνόταν το Castel Priotissa εκτείνεται το αεροδρόμιο Τυμπακίου, η κατασκευή του οποίου κατά τη γερμανική Κατοχή άλλαξε ριζικά το τοπίο. Αν και το φρούριο έχει εξαφανιστεί, η ονομασία του εξακολουθεί να επιβιώνει τόσο στον ναό της Παναγίας όσο και στην ιστορική ονομασία της επαρχίας Πυργιώτισσας, αποτελώντας μια μακρινή ανάμνηση της βυζαντινής και ενετικής ιστορίας της Μεσαράς.

Διαμονή κοντά
Κοντινά σημεία ενδιαφέροντος
Αποστάσεις σε ευθεία γραμμή
0.1 km
Γεροπόταμος Μεσαράς
1.1 km
Παραλία Παχιά Άμμος (Αφραθιάς)
2 km
Τυμπάκι
2 km
Λίμνη Καταλυκή
2.3 km
Παραλία Κόκκινος Πύργος
3.3 km
Παραλία Καλαμάκι
3.4 km
Ναός Αγίας Τριάδας στη Φαιστό
3.4 km
Θολωτός Τάφος Καμηλαρίου
3.6 km
Ναός Αγίου Γεωργίου στην Αγία Τριάδα
3.6 km
Βασιλική έπαυλη Αγίας Τριάδας
4.5 km
Ναός Αγίου Γεωργίου Κονταρά στους Βώρους
4.7 km
Μνημειακή Ελιά Καμηλαρίου (Μάνα Ελιά)
5.1 km
Αρχαίος Κομμός
5.1 km
Παραλία Κομός
5.2 km
Γεροντόμυλος Φαιστού
5.3 km
Ναός Αγίου Γεωργίου Φαλάνδρας στη Φαιστό
5.4 km
Παραλία Κακόσκαλο
5.4 km
Βαπτιστήριο Αγίου Παύλου στον Άγιο Ιωάννη
Πρόσθετες Πληροφορίες
- Περιοχή: Νομός Ηρακλείου
- Τύπος: Φρούριο - Πύργος
- Περίοδος: Ενετοκρατία (1204 - 1669)





Φρούριο Πυργιώτισσας (Castel Priotissa)






























































