Θαλάσσιες χελώνες
Η Κρήτη αποτελεί ένα από τα σπουδαιότερα μέρη για την αναπαραγωγή της απειλούμενης χελώνας Caretta caretta, η οποία είναι πλέον διάσημη σε όλη την Ελλάδα. Ωστόσο, δεν είναι το μοναδικό είδος θαλάσσιας χελώνας, καθώς έχουν εντοπιστεί κι άλλα είδη στις θάλασσες της Κρήτης, τα οποία όμως δεν φωλιάζουν στο νησί. Αυτά είναι η πράσινη θαλασσοχελώνα, η δερματοχελώνα και η κεραμοχελώνα. Όλες οι θαλάσσιες χελώνες έχουν πνεύμονες, αλλά μπορούν να κρατήσουν την αναπνοή τους για πολλή ώρα κάτω από το νερό.
Χελώνα καρέτα (Caretta caretta)
Η χελώνα Καρέττα (επιστ. Caretta caretta) είναι το σημαντικότερο είδος θαλάσσιας χελώνας της Ελλάδος, το οποίο προστατεύεται αυστηρά από την ελληνική νομοθεσία. Στην Ελλάδα δραστηριοποιούνται δύο οργανώσεις για την θαλάσσια χελώνα, η ΑΡΧΕΛΩΝ και η MEDASSET, οι οποίες πράγματι κάνουν σπουδαίο και αξιέπαινο έργο.
Η καρέτα έχει σκληρό καβούκι με 5 πλάκες σε κάθε πλευρά του και το μήκος του φτάνει μέχρι και 120cm, συνήθως όμως δεν ξεπερνά τα 100cm. Το βάρος της φτάνει συνήθως τα 100-150 κιλά, μπορεί όμως να ξεπεράσει τα 450kg σε εξαιρετικές περιπτώσεις, ενώ μπορεί να ζει 47–67 χρόνια. Τρέφεται κυρίως με μέδουσες, μαλάκια, μαλακόστρακα και, σπανιότερα, με φύκη. Δυστυχώς, ένας μεγάλος αριθμός χελωνών χάνει την ζωή του από κατάποση πλαστικών σακουλών που πετιούνται στην θάλασσα, νομίζοντας ότι είναι μέδουσες.
Η Κρήτη αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα μέρη για την αναπαραγωγή τους, καθώς εκατοντάδες χελώνες καρέτα γεννούν τα αυγά τους στις αμμουδιές του νησιού κάθε καλοκαίρι. Γι’αυτό το λόγο οι οργανώσεις για τη προστασία των θαλάσσιων χελωνών δραστηριοποιούνται στις τουριστικές βόρειες παραλίες των Χανίων και του Ρεθύμνου, αλλά και στο κόλπο της Μεσαράς, όπου η πυκνότητα γεννήσεων είναι μεγαλύτερη.
Η θηλυκιά καρέτα πλησιάζει τις ακτές της Κρήτης μόνον για να γεννήσει κάθε 2-4 χρόνια, από τον Μάιο ως τον Σεπτέμβρη, δηλαδή τη περίοδο που οι παραλίες γεμίζουν με κόσμο. Αφού βρει μια παραλία χωρίς φώτα, βγαίνει στο σκοτάδι και γεννάει 20-200 αυγά, τα οποία θάβει στην άμμο. Όταν τα χελωνάκια εκκολαφτούν μετά από 2 μήνες, κατευθύνονται στη θάλασσα και μένουν σε αυτή για πολλά χρόνια, έως ότου επιστρέψουν οι ενήλικες θηλυκές στην ίδια πάντα παραλία για να γεννήσουν τα αυγά τους.
Το πρόβλημα που προκύπτει με τον κύκλο ζωής των χελωνών είναι η τυχόν υποβάθμιση ή καταστροφή της παραλίας όπου γεννήθηκαν, που τις καθιστά ανίκανες για αναπαραγωγή (καθώς γεννούν μόνο στην ίδια παραλία). Γι’αυτό το λόγο στις περιοχές που αναπαράγεται το είδος απαγορεύεται η χρήση φωτισμού, ηχείων, η οδήγηση στην άμμο, το βραδινό περπάτημα στη παραλία και γενικά η καθ’ όποιον τρόπο ενόχληση των χελώνων.
Στην Κρήτη οι χελώνες γεννούν σε όλες τις παραλίες με άμμο, κι έτσι καλό είναι να αποφεύγουμε τις βραδινές περιπλανήσεις στη παραλία τις ώρες αυτές. Επίσης, αν εντοπίσουμε κάποια φωλιά, πρέπει να ενημερώσουμε την ΑΡΧΕΛΩΝ και να σημαδέψουμε την περιοχή προσωρινά ώστε να μην πλησιάζει κάποιος και σπάσει τα αυγά. Η ίδια η ΑΡΧΕΛΩΝ τοποθετεί μεταλλικά κλουβιά πάνω από τη φωλιά και φωτοφράγματα για να μην μπερδεύονται οι νεοσσοί (οι οποίοι κατευθύνονται προς τα φώτα της ξηράς). Επίσης, για όσους ενδιαφέρονται, η ΑΡΧΕΛΩΝ δέχεται δωρεές και εθελοντές για την στήριξη του έργου της.
Δερματοχελώνα (Dermochelys coriacea)
Η δερματοχελώνα (επιστ. Dermochelys coriacea) είναι το μεγαλύτερο ερπετό του κόσμου, με μήκος καβουκιού που μπορεί να φτάσει τα 250cm και βάρος που μερικές φορές ξεπερνάει τα 900kg. Έχουν παρατηρηθεί αραιές εμφανίσεις του είδους στην Ελλάδα (και στη Κρήτη), ενώ δεν έχει αναφερθεί καμιά περίπτωση ωοτοκίας.
Η δερματοχελώνα παίρνει το όνομα της από το καβούκι της, το οποίο καλύπτεται από παχύ δέρμα, κι όχι από σκληρές πλάκες όπως οι άλλες θαλάσσιες χελώνες. Ζει μονίμως μέσα στην θάλασσα συνήθως σε πολύ βαθιά και κρύα νερά (έως και 1200m), όπου και τρέφεται με μέδουσες και ασπόνδυλα. Τα πτερύγια της έχουν το σχήμα κουπιού, κάνοντας την πολύ γρήγορη και ικανή να ταξιδέψει τεράστιες αποστάσεις.
Όπως και οι υπόλοιπες χελώνες, τα θηλυκά βγαίνουν στην στεριά κάθε 1-4 χρόνια μόνο για να γεννήσουν. Τα θηλυκά σκάβουν ένα βαθύ λάκκο στην άμμο ακτών και γεννούν 80-120 αυγά, έως και 12 φορές μέχρι και το τέλος της ίδιας αναπαραγωγικής περιόδου. Τα αυγά θάβονται αμέσως και εκκολάπτονται μετά από περίπου 2 μήνες.
Δυστυχώς, χιλιάδες θαλασσοχελώνες κάθε χρόνο χάνουν την ζωή τους από κατάποση πλαστικών σακουλών, καθώς μοιάζουν με την αγαπημένη τους τροφή, τις μέδουσες.
Πράσινη χελώνα (Chelonia mydas)
Η πράσινη χελώνα (επιστ. Chelonia mydas) παρατηρείται πολύ σπάνια στις ελληνικές θάλασσες, ενώ δεν έχουν εντοπιστεί περιοχές ωοτοκίας σε ελληνικές ακτές. Συναντάται στις θάλασσες της Κρήτης σπάνια και είναι η μεγαλύτερη θαλάσσια χελώνα με σκληρό κέλυφος που υπάρχει στον κόσμο.
Είναι οι μοναδικές χορτοφάγες θαλάσσιες χελώνες, τρεφόμενες πρωτίστως με φύκη και άλγη. Το όνομα της δεν προέρχεται από το χρώμα της χελώνας αλλά από τον χρωματισμό του λίπους της που οφείλεται στη διατροφή της.
Έχει σκληρό καβούκι με 4 πλάκες με όμορφες μαύρες, γκρι, καφές και κίτριες σκιές, ενώ έχει σχετικά μικρό κεφάλι. Το μήκος της μπορεί να ξεπεράσει τα 120cm και το βάρος της φτάνει συνήθως τα 100-150kg, ενώ μπορεί να ζήσει έως και 80 χρόνια
Ζει μονίμως μέσα στην θάλασσα και τα θηλυκά βγαίνουν στις αμμουδερές παραλίες όπου γεννήθηκαν για να γεννήσουν 50-240 αυγά έως κάθε 2-5 έτη. Τα αυγά θάβονται αμέσως και εκκολάπτονται μετά από περίπου 2-2.5 μήνες. Στη Μεσόγειο αναπαράγεται στις ανατολικές ακτές (Νοτιοανατολική Τουρκία, Κύπρος).
Το είδος αυτό απειλείται σοβαρά με εξαφάνιση παγκοσμίως, αφού αλιεύεται λαθραία από τον άνθρωπο, κυρίως για τροφή. Επίσης, μεγάλος νεογέννητων χελωνών χάνει την ζωή του από κατάποση πλαστικών σακουλών που πετιούνται στην θάλασσα, θεωρώντας τις ως τροφή.
Κεραμοχελώνα (Eretmochelys imbricata)
Η κεραμοχελώνα (επιστ. Eretmochelys imbricata) είναι ένα απειλούμενο είδος θαλάσσιας χελώνας που απαντάται κυρίως στις τροπικές θάλασσες του κόσμου. Μερικές από αυτές, πολύ λίγες όμως, έχουν εντοπιστεί νότια της Κρήτης και σε άλλες περιοχές της Μεσογείου.
Η κεραμοχελώνα είναι ίσως η ομορφότερη θαλάσσια χελώνα και ονομάζεται έτσι αφού το καβούκι της αποτελείται από πλάκες που θυμίζουν κεραμίδια. Έχει μήκος καβουκιού ως και 110cm και βάρος έως 125kg. Τρέφεται κυρίως με μέδουσες και άλλα θαλάσσια ασπόνδυλα αν και είναι παμφάγο είδος, καθώς οι ανήλικες χελώνες φαίνεται να προτιμούν φυτική τροφή.
Τα θηλυκά πλησιάζουν τις ακτές κάθε 2-6 έτη, σκάβουν βαθιά στην άμμο ακτών και γεννούν 50-200 αυγά, έως και 4 φορές μέχρι και το τέλος της αναπαραγωγικής περιόδου. Τα αυγά εκκολάπτονται μετά από περίπου 2 μήνες.
Το είδος της κεραμοχελώνας απειλείται καθώς σε μερικές χώρες τρώγεται, αλλά κυρίως επειδή το κέλυφος της είναι η κύρια πηγή των αντικειμένων από ταρταρούγα. Γι'αυτό και σκοτώνεται συχνά από αλιείς ή της αφαιρούνται οι πλάκες του κελύφους της όσο είναι ακόμη ζωντανή, έχοντας μαρτυρικό θάνατο.