Μονή Πρέβελη
Η Μονή του Πρέβελη (ή της Πρέβελης) βρίσκεται σε απόσταση 37km νότια του Ρεθύμνου, σε μια πανέμορφη φυσική τοποθεσία στις δυτικές πλαγιές του Μεγάλου Ποταμού (Κουρταλιώτικου φαραγγιού) και του φοινικοδάσους της περιοχής. Περιλαμβάνει δύο ξεχωριστά μοναστήρια που βρίσκονται σε απόσταση 1.7km μεταξύ τους, τη Κάτω Μονή του Προδρόμου και τη Πίσω Μονή του Θεολόγου.
Κάτω Μονή
Το πρώτο συγκρότημα, το οποίο συναντάει ο επισκέπτης πρώτο ερχόμενος από το Ρέθυμνο, είναι η Κάτω Μονή του Προδρόμου, η οποία είναι ερειπωμένη. Βρίσκεται κοντά στο Μεγάλο Ποταμό και τη καμαρωτή γέφυρα της περιοχής. Είναι ένα ακανόνιστο σύνολο κτιρίων με μια κεντρική αυλή στο κέντρο της οποίας βρίσκεται ο ναός του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου, ενώ τριγύρω υπάρχουν η τράπεζα, το μαγειρείο, το ηγουμενείο, τα κελιά, διάφορα εργαστήρια, ελαιοτριβείο, αποθήκες, κ.α. Το μοναστήρι χρησιμοποιούνταν παλαιότερα σχεδόν όλο το χρόνο, καθώς οι τριγύρω εκτάσεις ήταν ιδανικές για καλλιέργεια και κτηνοτροφία. Ωστόσο εγκαταλείφθηκε, καθώς καταστράφηκε και λεηλατήθηκε επανειλημμένα από τους διάφορους κατακτητές.
Πίσω Μονή Πρέβελη
Αντίθετα με τη Κάτω Μονή, η Πίσω Μονή του Θεολόγου λειτουργεί κανονικά ως ανδρικό μοναστήρι και είναι επισκέψιμη. Είναι κτισμένη στο πετρώδες φρύδι του υψώματος Μεσοκορφή σε υψόμετρο 170m και έχει ανεπανάληπτη θέα στη θάλασσα. Το συγκρότημα είναι κτισμένο σε σχήμα Π και στο κέντρο υπάρχει ο δίκλιτος ναός της μονής με το υπέροχο τέμπλο, αφιερωμένος στον Άγιο Ιωάννη το Θεολόγο (εορτάζει 8 Μαϊου) και στον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου. Γύρω από τον ναό υπάρχουν τα κτίσματα του μοναστηριού με το ηγουμενείο, τη τράπεζα, το φουρνόσπιτο, το σκευοφυλάκιο, τη πλούσια βιβλιοθήκη, το τυροκέλι, το κηροκέλι, τα κελιά των μοναχών, το κοιμητήριο και άλλοι χώροι.
Πολλά από τα ιερά κειμήλια (ιερά σκεύη, άμφια, Ευαγγέλια) και εικόνες εκτίθενται σε ένα καλαίσθητο μουσείο. Σώζεται μεγάλος αριθμός εικόνων (16ος–20ος αιώνας) από τη Πίσω Μονή, τη Κάτω Μονή και τα διάφορα εξωκκλήσια του μοναστηριού.
Δεν είναι γνωστή η ακριβής ημερομηνία κτίσεως της μονής, αλλά υπάρχουν ενδείξεις ότι υπήρχε ένα μικρό μοναστήρι τον 10ο αιώνα στη Κάτω μονή. Σύμφωνα με την παράδοση της Μονής το όνομά του οφείλεται σε κάποιον φονιά του 17ου αιώνα από τα Πρεβελιανά του Ηρακλείου που εγκαταστάθηκε σε παλαιότερο μοναστήρι του 16ου αιώνα. Ωστόσο, το πιθανότερο είναι ότι το μοναστήρι παίρνει το όνομα του από τον Ακάκιο Πρέβελη, που υπήρξε ανακαινιστής του μοναστηριού το 1670.
Κατά τη Γερμανική κατοχή, με τεράστιο κίνδυνο των μοναχών, στη μονή βρήκαν φιλοξενία σύμμαχοι που πολέμησαν στη Μάχη της Κρήτης. Μάλιστα, κοντά στο Perth της Αυστραλίας υπάρχει τουριστικό χωριό και μοναστήρι με το όνομα Πρέβελη (Prevelly), αφιερωμένο από τον επιζήσαντα και εσαεί ευγνώμονα βετεράνο Αυστραλό στρατιώτη Geoffrey Edwards!
Ιστορία εν συντομία
- 10ος – 11ος αιώνας: Ιδρύεται μοναστήρι στην Κάτω Μονή
- 16ος αιώνας: Ιδρύεται η Πίσω Μονή.
- 1646: Οι Τούρκοι καταστρέφουν το μοναστήρι της Κάτω Μονής.
- 1670: Ο μοναχός Ακάκιος Πρέβελης εγκαθίστανται στη μονή και την αναστηλώνει. Το ερείπιο του κελιού του σώζεται και ονομάζεται «Σπίτι του Πρέβελη»
- 17ος αιώνας: Σε έγγραφο της εποχής, η μονή ονομάζεται «Μονή του Μεγάλου Ποταμού».
- 1701: Κτίζεται η κρήνη της Πίσω μονής, όπως μαρτυράει η επιγραφή της. Προστίθεται το κλίτος του Ευαγγελισμού
- 1770: Κατά την επανάσταση του 1770, το μοναστήρι καταστρέφεται από τους Τούρκους
- 1789: Ο Πατριάρχης Γρηγόριος ο Ε’ ανακηρύσσει τη μονή ως Σταυροπηγιακή (δηλαδή άμεσα υπαγμένη στο Πατριαρχείο).
- 1810: Σεισμός προκαλεί σημαντικές ζημιές στη μονή.
- 1814-16: Εκτελούνται εργασίας αποκατάστασης των ζημιών από το σεισμό.
- 24 Μαΐου 1821: Ο ηγούμενος της μονής Πρέβελης υψώνει πρώτος τη σημαία της επανάστασης του 1821 στη Κρήτη κοντά στο Ροδάκινο.
- 5 Φεβρουαρίου 1823: Σκοτώνεται ο ηγούμενος Μελχισεδέκ Τσουδερός σε μάχη με τους Τούρκους, στο Πολεμάρχι Κισάμου. Αργότερα, ο Ψαροσμαήλης επιδράμει εναντίον της μονής και τη καταστρέφει.
- 1823: Ο νέος ηγούμενος Νείλος Μοσχοβίτης ξεκινάει την ανακαίνιση της Πίσω Μονής.
- 1831: Ο Νείλος Μοσχοβίτης αναδιοργανώνει το παλιό σχολείο και τη σχολή του Αγίου Πνεύματος στο μοναστήρι του Αγίου Πνεύματος.
- 1835: Ο ηγούμενος κτίζει το σημερινό δίκλιτο ναό στη θέση προϋπάρχοντος
- 1841: Ο αγιογράφος Μερκουρίος από τη Σαντορίνη φιλοτεχνεί τις εικόνες της Κάτω Μονής, που εκτίθενται σήμερα στη Πίσω Μονή.
- 1850: Η μονή αναλαμβάνει το κτίσιμο της υπέροχης καμαρωτής γέφυρας του Μεγάλου Ποταμού
- 1852: Η μονή αναλαμβάνει το κτίσιμο της κοντινής γέφυρας του Μπουρτζούκου.
- 1866: Η μονή προσφέρει καταφύγιο στους επαναστάτες, ενώ 14 μοναχοί συμμετέχουν στον ένοπλο αγώνα.
- 1867: Η μονή καταστρέφεται ολοκληρωτικά από τους στρατιώτες του Ρεσίτ Πασά.
- 1897: Ξεκινάει η ανοικοδόμηση του μοναστηριού.
- 1900: Κτίζεται το σημερινό ηγουμενείο της Πίσω Μονής και το παλαιότερο μετατρέπεται σε ξενώνα.
- 1911: Η Πίσω μονή ανακαινίζεται.
- 1941: Μετά τη Μάχη της Κρήτης και την εδραίωση της Γερμανικής Κατοχής, στο μοναστήρι συγκεντρώνονται περισσότεροι από 5000 στρατιώτες των συμμαχικών δυνάμεων, έως ότου φτάσουν υποβρύχια στην Πρέβελη για να τους φυγαδεύσουν στην Αφρική.
- 25 Αυγούστου 1941: Οι Γερμανοί καταστρέφουν τη μονή και πολλοί μοναχοί οδηγούνται στις Φυλακές των Χανίων. Αρπάζουν τον Τίμιο Σταυρό της Μονής.
- 13 Σεπτεμβρίου 1941: Το αεροπλάνο που μεταφέρει το Τίμιο Σταυρό στη Γερμανία δεν μπορεί να απογειωθεί μυστηριωδώς. Οι Γερμανοί παραδίδουν τον Σταυρό στην αστυνομία και το αεροπλάνο μπορεί να πετάξει.
- 1943: Οι μοναχοί επιστρέφουν και το μοναστήρι επανέρχεται.
- 1970: Εγκαταλείπεται το Κάτω Μοναστήρι
- 1980: Άγνωστοι βεβηλώνουν το Κάτω Μοναστήρι. Οι μορφές των Αγίων αντικαθίστανται από ζωγραφιές και συνθήματα για τα ναρκωτικά!
- 1979: Ο βετεράνος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου Geoffrey Edwards ιδρύει την μονή του Αγίου Ιωάννη του Πρέβελη στην νοτιοδυτική Αυστραλία από ευγνωμοσύνη για την φιλοξενία των μοναχών της μετά τη Μάχη της Κρήτης.
- 2010: Μεγάλη πυρκαγιά κατακαίει το πανέμορφο φοινικόδασος του Πρέβελη και η μονή απειλείται από τη φωτιά.
Χάρτης (Πίσω Μονή)
| Φοινικόδασος Πρέβελης | 1.5km | Παραλία Πρέβελη | 1.7km | ||
| Παραλία Δρυμισκιανός | 2km | Φαράγγι Χελιδονιών | 2.8km | ||
| Παραλία Σχοινάρια | 3.3km | Παραλίες Αμμουδίου (Πλακιάς) | 3.6km | ||
| Παραλία Δαμνόνι | 4.2km | Φαράγγι Κουρταλιώτη | 4.4km | ||
| Παραλία Γιαλοπόταμα | 4.9km | Παραλία Πειρατικό Φιόρδ | 5.4km | ||
| Κεραμιανή Γυαλιά | 5.6km | Παραλίες Πλακιά | 6.2km |